Litiko Letemfundvo
imfundvo
Litiko Letemfundvo
INDLELA YEKUSEBENTISA LENCWADZI
Lencwadzi iyinchubomgomo leyehlukaniswe ngetehluko letine. Kubalulekile kuloyifundzako kutsi ayifundze abuye ahlanganise lwati lolusetigabeni letehlukene talencwadzi. Lokucuketfwe kuleso naleso sehluko kuchaziwe lapha ngentansi:
Sehluko 1 - Kungeniswa kweSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe
Lesehluko sichaza imigomosisekelo netimphawu teluhlakasimo lweSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza jikelele). Setfulela umfundzi singeniso sekharikhulamu.
Sehluko 2 - Kwetfulwa KweNdzima Yekufundza TiLwimi
Lesehluko setfula inchazelo, inhloso, lujulolwati, budlelwane betemisebenti kanye nemiPhumela yekuFundza yeNdzima yekuFundza Tilwimi. Sikhombisa indlela lekulandzelwa ngayo iNdzima yekuFundza tiLwimi.
Sehluko 3 - Imiphumela yeKufundza, EmaCophelo EkuHlola, Lokucuketfwe Netimongcondvo
Lesehluko sicuketse emaCophelo ekuHlola alowo nalowo mPhumela wekuFundza, lokucuketfwe kanye nesimongcondvo. EmaCophelo ekuHlola ahlelwe ngendlela yekusita lofundzako kutsi abone lokuhlosiwe ngenchubekelembili lekhona kusuka ebangeni leli-10 kuya ebangeni leli-12. EmaCophelo ekuHlola ahleleke ngendlela leyendlalekile emakhasini lahamba ngamabili. Ekugcineni kwalesehluko kunetiphakamiso talokucuketfwe netimongcondvo letingasetjentiswa ekufundzeni, ekufundziseni nasekuzuzeni emacophelo ekuhlola.
Sehluko 4 - Kuhlola
Lesehluko siphatselene nenchubomgomo levamile yekuhlola lephakanyiswe Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe. Ekugcineni kwalesehluko kunelithebula netiNchazelo temaKhono. Emazinga, tilinganiso netinchazelo temakhono tetfulwe ngelibanga ngalinye. Letinchazelo temakhono tihleleke ngendlela lekhombisa inchubekelembili kusukela ebangeni ebangeni leli-10 kuya ebangeni leli-12.
Timphawu
Letimphawu letilandzelako tisetjentiswa kubona imiPhumela yekuFundza, emaCophelo ekuHlola, emaBanga, tilinganiso, tiNchazelo temaKhono; emazinga, kanye nalokucuketfwe netimongeondvo.
UmPhumela wekuFundza
LiCophelo lekuHlola
Libanga
Lizinga
S = Silinganiso
Inchazelo yemakhono
Lokucuketfwe Netimongcondvo
LOKUCUKETFWE
SEHLUKO 1: KUNGENISWA KWESITATIMENDE SEKHARIKHULAMU
SAVELONKHE 1
IMITSETFOMGOMO 1
Ingucuko yetenhlalo 2
Imfundvo lemiselwe imiphumela 2
Lwati lolusetulu nemakhono lasetulu 3
Kuhlanganiswa nekusetjentiswa kwemakhono 3
Inchubekelembili 3
Kwetsembeka, lizinga lelifanele nelikhono lekwenta 5
TIMPHAWU TESAKHIWO NELUHLAKASIMO 6
Lokucuketfwe Titatimende Tesifundvo Endzimeni yekuFundza yetiLwimi 7
TICONDZISO TELUHLELO LWEKUFUNDZA 8
Tilwimi - SiSwati LuLwimi LwekuCala LwekweNgeta
SEHLUKO 2: KWETFULWA KWENDZIMA YEKUFUNDZA YETILWIMI 9
INCHAZELO 9
INHLOSO 9
Emazinga Elulwimi 11
BUDLELWANE BETEMFUNDVO NETEMISEBENTI 12
IMIPHUMELA YEKUFUNDZA 12
Umphumela wekufundza 2: Kufundza nekwehlwaya 13
Umphumela wekufundza 3: Kubhala nekwetfula 14
Umphumela wekufundza 4: Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi 14
SEHLUKO 3: IMIPHUMELA YEKUFUNDZA, EMACOPHELO EKUHLOLA,
LOKUCUKETFWE NETIMONGCONDVO 16
Umphumela wekufundza 1: Kulalela nekucoca 16
Umphumela wekufundza 2: Kufundza nekwehlwaya 26
Umphumela wekufundza 3: Kubhala nekwetfula 38
Umphumela wekufundza 4: Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi 46
LOKUCUKETFWE NETIMONGCONDVO TEKUZUZA EMACOPHELO EKUHLOLA 56
Kusetjentiswa kwetekuchumana ekufundziseni lulwimi 56
Tilwimi - SiSwati LuLwimi LwekuCala LwekweNgeta
SEHLUKO 4: KUHLOLA 61
SINGENISO 61
TIZATFU TEKUHLOLA 61
TINHLOBO TEKUHLOLA 62
LUFANELE LUBE NJANI LUHLOLO FUTSI LWENTENI 63
KUHLOLWA KANJANI? 63
TINDLELA TEKUHLOLA 64
Kutihlola 64 Kuhlolana Kwabontsanga 64 Kuhlolwa Kwemacembu 64
TINDLELA TEKUGCOGCA BUFAKAZI BEKUHLOLA 64
KUCOPHA (KUREKHODA) NEKUBIKA 65
Tindlela tekucopha 65 Tilinganiso 65 Tinhla temsebenti/tinhla tekutikhumbuta 66 Imitsetfo lemiselwe kuklomelisa (emarubhriki) 66 Kubika ngemsebenti nemphumelelo (yemfundzi) 67
TINCHAZELO TEMAKHONO ESIFUNDVO 67
KWENDLULISELWA EMABANGENI LALANDZELAKO 68
TINCHAZELO TEMAKHONO ELULWIMI LWASEKHAYA 70
LUHLU LWEMAGAMA LACHAZWAKO 95
EMA-AKHRONIMI
SEHLUKO 1
Kwemukelwa kweMtsetfosisekelo weRiphabhliki yaseNingizimu Afrika (Act 108 ye- 1996) kwanika sisekelo sekuguculwa nekutfutfukiswa kwekharikhulamu eNingizimu Afrika. Sendlalelo sitsi tinhloso teMtsetfosisekelo ngunati letilandzelako:
kwelapha kwehlukana kwasesikhatsini lesengcile nekwakha ummango lonesisekelo, semagugu entsandvo yelinyenti, bulungiswa betenhlalo nesisekelo semalungelo ebuntfu;
kwenta ncono lizinga lemphilo yato tonkhe takhamuti nekuvumela kukhululeka kwemakhono alowo nalowo muntfu;
kubeka sisekelo sentsandvo yelinyenti nemmango lokhululekile lokuyinjongo yahulumende kutsi tonkhe takhamuti tivikelwe ngumtsetfo ngalokufanako; kanye nekwakha iNingizimu Afrika lebumbene neyentsandvo yelinyenti kute itsatse indzawo yayo njengelive lelinesimo sekutiphatsa etiveni tonkhe.
UMtsetfosisekelo uchubeka ngekutsi "wonkhe wonkhe unemalungelo ...ekuchubeka nekutfola imfundvo lemiswe silinganiso lesifanele yabuye yagunyatwa ngumbuso".
Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe semabanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sakha sisekelo semphumelelo yaletinhloso ngekumisa imiphumela yekufundza nemacophelo ekuhlola, nekwendlala imigomo letinkhomba nemagugu lesekela ikharikhulamu.
IMITSETFOMGOMO
ingucuko yetenhlalo;
imfundvo lemiselwe imiphumela;
lwati lolusetulu nemakhono lasetulu;
kuhlanganiswa nekusetjentiswa kwemakhono;
inchubekelembili;
kuhlonipha tindlelanchubo telwati lwendzabuko; kanye nekwetsembeka, lizinga lelifanele, nelikhono lekwenta.
Tilwimi - SiSwati LuLwimi LwekuCala LwekweNgeta
Ingucuko yetenhlalo
UMtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika wakha sisekelo sengucuko yetenhlalo emmangweni losewengca elubandlululweni. Kuphoceleleka kwekuletsa ingucuko emmangweni waseNingizimu Afrika ngetindlela letinyenti tengucuko kusukela esidzingweni sekutsi kulungiswe umonakalo lowentiwa lubandlululo kuto tonkhe tinhlangotsi temihambo yebantfu, kakhulukati kutemfundvo. Ingucuko yetenhlalo kutemfundvo ihlose kucinisekisa kutsi kungalingani kwetemfundvo kwasesikhatsini lesengcile kuyanakekelwa, nekutsi bonkhe bantfu batfole ematfuba lalinganako etemfundvo kuto tonkhe tinhlangotsi tesive. Uma ingucuko itawuba yimphumelelo, bonkhe bantfu baseNingizimu Afrika kufanele bafundze ngekwemakhono abo nangekususa tonkhe tihibe letingabavimbela kutsi batfole ticu letibafanele.
Imfundvo lemiselwe imiphumela
Imfundvo lemiselwe imiphumela yakha sisekelo sekharikhulamu eNingizimu Afrika. Ngekumisa imiphumela lekufanele izuzwe ekugcineni kwenchubo yemfundvo. Imfundvo Lemiselwe imiphumela ilwela kutsi bonkhe bafundzi bafinyelele ecophelweni lelisetulu lemakhono abo ekufundza. Imfundvo Lemiselwe Imiphumela ikhutsata kufundzisa lokugcile kumfundzi kutsi afundze ngekutentela. LeSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe sakha imiPhumela yekufundza yemaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) ngemiphumelamcoka nemiphumela letfutfukisako legcugcutelwe nguMtsetfosisekelo yakhiwa ngenchubo yentsandvo yelinyenti.
Imiphumelamcoka ifuna bafundzi bakwati ku/kwa/kwe:
bona nekusombulula tinkinga bese batsatsa tincumo ngekutakhela imicabango lejulile;
sebenta ngekubambisana nalabanye njengelilunga lelicembu, inhlangano nemmango ngemphumelelo;
ticoca, kutiphatsa nekulawula konkhe labakwentako ngendlela lefanele;
gcogca, kuhlatiya, kuhlela nekuhlola lwati ngalokujulile;
chumana ngemphumelelo ngekusebentisa tibonwa, timphawu nebugagu bekusebentisa lulwimi ngetindlela letinyenti;
sebentisa isayensi nebucwepheshe ngemphumelelo nangalokujulile bakhombise kutibophelela kutendzawo netemphilo yalabanye; kanye ne khombisa kuvisisa umhlaba njengeluchungechunge lwetehlakalo ngekubona kutsi simongcondvo sekusonjululwa kwetinkinga asihambi sodvwa.
Imiphumela leTfutfukisako ifuna kutsi bafundzi bakwati ku/kwa/kwe:
cabangisisa, bakhombise babuye behlwaye emasu lehlukahlukene ekufundza kabanti ngemphumelelo;
bamba lichaza njengetakhamuti letitibophelele esifudzeni, kuvelonkhe, nasemhlabeni jikelele;
nakekela emasiko, emagugu ngekwetimongcondvo letehlukene nalatinhlobonhlobo; nebuhle betimo letehlukahlukene hlwaya ngemfundvo nematfuba emisebenti; kanye ne tfutfukisa ematfuba emabhizinisi.
Lwati lolusetulu nemakhono lasetulu
Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe semaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sihlose kutfutfukisa lizinga lelisetulu lelwati nemakhono lasetulu ebafundzi. Sibeka ematsemba lasetulu langazuzwa ngibo bonkhe bafundzi baseNingizimu Afrika. Bulungiswa betenhlalo bufuna kutsi labo bantfu labamukwa emandla ngaphambilini ngenca yekungabi nelwati nemakhono lenele babuyiselwe emandla abo. Sitatimende saVelonkhe seKharikhulamu sibeka emazingancane elwati nemakhono lafanele azuzwe ebangeni ngalinye, siphindze simise emacophelo lasetulu lekufanele azuzwe kuto tonkhe tifundvo.
Kuhlanganiswa nekusetjentiswa kwemakhono
Kuhlanganisa kutfolakala ngekhatsi nangale kwetifundvo netindzima tekufundza. Kuhlanganiswa kwelwati nemakhono kuto tonkhe tifundvo nasetincenyeni temsebenti lowentiwa ngetandla kubalulekile ekuzuzeni likhono lekwenta njengoba kuchazwe eluHlakeni lwetiCu lwaVelonkhe. Likhono lekwenta lihlose kuhlanganisa emakhono lamatsatfu lehlukene - lekwenta, lelisisekelo, nelekucabangisisa. Ekwemukeleni kuhlanganisa nelikhono lekwenta, Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe semaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sifuna kutfutfukisa umcondvo wekuhlanganisa ithiyori, kwenta nekucabangisisa.
Inchubekelembili
Inchubekelembili isho inchubomgomo yekutfutfukisa lwati nemakhono lasembili nelwati lolushubile. Titatimemde tesifundvo tikhombisa inchubekelembili kulelo nakulelo libanga. Lowo nalowo mPhumela wekuFundza ulandzelwa sitatimende lesicacile lesisho kutsi liyini lizinga lekwenta lelilindzelwe kulowo mphumela. EmaCophelo ekuHlola ahlelwe ngesakhiwo lesikhomba lizinga lelitfutfukile laloko lokulindzelwe ebangeni ngalinye. Lokucuketfwe nesimongcondvo kulelo nalelo libanga kutawukhombisa inchubekelembili kusuka kulokumalula kuye kulokushubile.
Kuhambisana kusho budlelwane lobukhona emkhatsini weticu teluHlaka lwetiCu lwaVelonkhe emazingeni nobe emikhakheni lehlukene ngetindlela letikhutsata kutfolakala kusuka kulesinye sicu uye kulesinye. Loku kubaluleke kakhulu eticwini letitfolakala emgudvwini lofanako wemfundvo. Njengobe umkhakha wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako usemkhatsini wemkhakha wemFundvo nekuCecesha Jikelele nemkhakha weMfundvo lePhakeme, kubalulekile kutsi siTifiketi semFundvo nekuCecesha lokuChubekako setikolo sihambisane nesiTifiketi semFundvo nekuCecesha Jikelele kanye neticu letifanako letisemgudvwini lofanako wemFundvo lePhakeme. Kuze kuzuzwe lokuhambisana, kutfutfuka kwesitatimende kwaleso naleso sifundvo kuphenyisiswe kwanakwa emabanga aloko lokulindzelekile ekupheleni kwetifundvo temFundvo nekuCecesha Jikelele naleto tifundvo letiluhlobo lunye letitsatfwa ngekutsi tilisango lekwemukelwa emfundvweni lephakeme.
Kwetfwaleka kusho indlela tincenye teticu (tifundvo nobe tincenye tesifundvo) letingayiswa ngayo kuletinye tinhlobo teticu ngendlela yekufundza lehlukile emkhakheni lofanako weLuhlaka lwetiCu lwaVelonkhe. Ngesizatfu sekugcugcutela lokwetfwaleka kwaletifundvo letizuzwe emaBangeni 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) imizamo lehlukene yentiwe lefana nekutsatsa sifundvo njengemklomelo longemaphuzu langema-20 emacophelo etincenye tesifundvo. Tifundvo letinyenti letimumetfwe Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) ticatsaniswe nemacophelo etincenye tetifundvo letifanele letibhaliswe ngaphansi kweluHlaka lwetiCu lwaVelonkhe kute kwesekelwe kabanti kwetfwaleka kwetifundvo emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako.
Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sicondze kutfutfukisa emalungelo ebuntfu, khukhulelangoco, bulungiswa betendzawo nebetenhlalo. Tonkhe tiTatimende tetifundvo letisandza kwakhiwa tihlanganiswe nemitsetfomgomo nalokwentiwa ngebulungiswa betenhlalo nebetendzawo kanye nemalugelo ebuntfu njengobe kuchazwe eMtsetfosisekelo weNingizimu Afrika. Ikakhulukati Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sineluvelo etindzabeni letiphatselene nekwehlukana njengebuphuya, kungalingani kwematfuba, buve, bulili, lulwimi, budzala, kukhubateka nalokunye.
Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) semukela inchubo yakhukhulelangoco ngekumisa silinganisoncane setidzingo tabo bonkhe bafundzi. Satisa kutsi bonkhe bafundzi bafanele batfutfuke ngalokusemandleni abo kuphela nangabe banikwa lonkhe lusito labaludzingako. Buhlakaniphi, tenhlalo, luvelo, temoya, netidzingo temtimba wemfundzi titawunakekelwa ngekwakhiwa kweluhlaka lwetinHlelo tekuFundza letifanele nangekusebentisa tinsita letifanele tekuhlola.
Ngeminyaka ye -1960 ithiyori yetinhlobonhlobo tebuhlakani yacindzetela tifundziswa kutsi ticikelele kutsi kunetindlela letinyenti tekutfola lwati lwekuvisisa umhlaba, nekutsi uma bekungachazwa buhlakani kabusha, bekungacikelelwa kutsi letindlelanchubo tiyalandzelwa. Kute kube ngaleso sikhatsi emave aseNshonalanga ahlonipha kuhleleka, tekubala nemakhono latsite esayensi yelulwimi, bekutsatfwa ngekutsi bantfu bahlakaniphile kuphela uma basebentisa letindlelanchubo letingenhla. Manje bantfu bemukela tindlelanchubo letehlukene telwati leto labangatisebentisa kuvisisa umhlaba labahlala kuwo. Tindlelanchubo telwati lwendzabuko ngekwesimongcondvo saseNingizimu Afrika tisho silulu selwati lesingumtfombo wendlela yekucabanga netenhlalo yase-Afrika leyavela eminyakeni lengemakhulukhulu leyengca. Sitatimende sase Kharikhulamu Velonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sifakhe ekhatsi lomcondvo wetindlelanchubo telwati lwendzabuko etitatimendeni tesifundvo. Senta kwatiwe kunotsa kwemlandvo nemihambo yalelive njengalokube neligalelo lekutfutfukisa emagugu lacuketfwe nguMtsetfosisekelo. Tinhlobo letinyenti letehlukene tekubona tintfo tifakiwe kusisita kusombulula tinkinga letikuyo yonkhe imikhakha yemphilo.
Kwetsembeka, lizinga lelifanele nelikhono lekwenta
Luhlobo lwemfundzi lolulindzelekile ngulolo lolufanele lwati emagugu lahambisana netimiso temmango loholwa yinhlonipho yentsandvo yelinyenti, kulingana, sitfunti sebuntfu nebulungiswa betenhlalo njengobe kugcugcutelwe eMtsetfwenisisekelo.
Umfundzi lophuma emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako kufanele akhombise imphumelelo yekuzuza imiPhumelamcoka naleTfutfukisako lephawulwe ngaphambilini kulomculu. Tifundvo letifundvwa emkhakheni wetifundvo letingumgogodla nato ngekuhlanganyela tigcugcutela imphumelelo yemiPhumelamcoka naleTfutfukisako, kantsi tifundvosisekelo naleto tekwengeta ngasinye sigcugcutela kuzuza imiPhumelamcoka naleTfutfukisako letsite.
Kwengeta kuloku lokungenhla, umfundzi lophuma emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako kufanele:
atfole, abuye aphumelele emfundvweni yemphilo yonkhe nekucecesha lokusezingeni leliphakeme;
akhombise likhono lekucabanga ngalokuhlelekile, ngalokuhlutekile nangalokuphelele kuto tonkhe tinhlangotsi; kanye nekwati kwendlulisela emakhono etimeni letetayelekile naletingaketayeleki.
Tilwimi - SiSwati LuLwimi LwekuCala LwekweNgeta
Bonkhe bothishela nabo bonkhe labaneligalelo ekufundziseni banemsebenti lomcoka ekuletseni ingucuko kutemfundvo eNingizimu Afrika. Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sinenhloso yekuba nabothishela labaceceshiwe, labanemakhono, labatinikelako nalabanakekelako. Batawuphumelela kuphumelelisa imisebenti letsite njengobe imiswe emitsetfweni nesemacophelweni ebafundzisi. Loku kufaka ekhatsi kuba bachumanisi betemfundvo, bahumushi, nebadvwebi beluhlakasimo netinsita, baholi, baphatsi nebalawuli, bafundzi, bacwaningi nebafundzi bemphilo yonkhe, emalunga emmango, takhamuti nebeluleki, bahloli, nabocwepheshe betifundvo.
TIMPHAWU TESAKHIWO NELUHLAKASIMO
Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sicuketse umculu wesiButseketo, luHlakasimo lweNchubomgomo yetiCu nekuHlola kanye netitatimende tesiFundvo.
Tifundvo letimiswe eSitatimendeni seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) tehlukaniswe ngetindzima tekufundza.
Iyini Indzima YekuFundza
Indzima yekufundza sigaba lesifana nelikhaya letifundvo letihambelanako letigcogcwe ndzawonye, letakha imitsetfo yekukhetfwa kwetifundvo tesiTifiketi semfundvo nekucecesha lokuchubekako (Umgudvu Wekufundza Jikelele). Kwehlukaniswa kwetiNdzima tekuFundza emabanga 10 - 12 kucikelele kutsi kuhambisane nemkhakha wemFundvo nekuCecesha Jikelele, nemkhakha wemFundvo lePhakeme, kanye nekwehlukaniswa kwetinhlelo talamanye emave.
Nobe kwakhiwa kweSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe semaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) kutsetse indlela yekuhlelwa kwetindzima letili-12 teluhlakasimo lweticu lwaVelonkhe njengesisusa, kufanele kugcizelelwe kutsi letinhlelo tetindzima akusito tindzima tekufundza nobe telwati nje kodvwa tichumene netinhlelo tetemisebenti.
Lamacembu etifundvo lalandzelako lahlukaniswe ngetiNdzima tekuFundza kwentelwa kusita umfundzi ekukhetseni tifundvo letihambelanako:
Tilwimi (Tifundvo letingumgogodla);
Buciko nemasiko;
Temabhizinisi, Tekuhweba, Tekuphatsa nekucwaninga ngetinsita;
Tenhlalo neTelive neTilwimi; kanye
NeSayensi yeTemvelo, yeTibalo, yeKhompuyutha, yeTemphilo kanye neyeTekulima.
Siyini sifundvo?
Ngekwemlandvo sifundvo sichazwe njengelwati lolusetulu lwetifundziswa. Lenchazelo yesifundvo yasuke yagcizelela lwati endzaweni yemakhono, emagugu nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo. Labanye bebatsatsa tifundvo njengentfo lengagucuki nalenemincele lengagudluki. Esikhatsini lesinyenti tifundvo betigcizelela ligalelo lelwati lwaseNshonalanga.
Kukharikhulamu yemfundvo lemiselwe imiphumela njengeSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) imincele yetifundvo ifiphele. Lwati luhlanganisa ithiyori, emakhono nemagugu. Tifundvo titsatfwa njengaletigucugucukako tihlala njalo tihambisana nelwati lolusha lolunhlobonhlobo, kufaka ekhatsi lwati lobelushiwe ngaphandle ngekwendzabuko kulelo lwekharikhulamu lehlelekile.
Sifundvo emfundweni lemiselwe imiphumela sichazwa kabanti imiPhumela yekufundza, kungasiko kuphela umtsamo waloko lokucuketfwe. Ngesimongcondvo saseNingizimu Afrika imiPhumela yekuFundza kufanele ngekweluhlakasimo, ifinyelele ekuphumeleleni kwemiPhumelamcoka nemiPhumela leTfutfukisako. ImiPhumela yekuFundza ichazwa kabanti ibuye igucugucuke, ivumele kufaka ekhatsi emagalelo alowo mmango.
Uyini UmPhumela WekuFundza?
UmPhumela wekuFundza usitatimende semphumela waloko lokuhloswe ekufundzeni nasekufundziseni. Uchaza lwati, emakhono, nemagugu lafanele kutsi umfundzi abe nawo ekugcineni kwemkhakha wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako.
Liyini LiCophelo LekuHlola?
EmaCophelo ekuHlola timiso letitsi ngekuhlanganyela tinike inchazelo kuloko lokufanele umfundzi akwati abuye akubonise ebangeni lelitsite. Acuketse lwati, emakhono nemagugu ladzingekako ekuPhumeleliseni imiphumela yekuFundza. Emacophelo ekuhlola kulowo nalowo mPhumela wekuFundza uma ahlangene akhombisa kutsi kufundza kutfutfuka kanjani kusuka kulelo nakulelo libanga.
Lokucuketfwe Titatimende TesiFundvo ENdzimeni YekuFundza yetiLwimi
Leso naleso Sitatimende sesiFundvo eNdzimeni yekuFundza tiLwimi sicuketse tehluko letine kanye neluhlu lwemagama lachazako:
Sehluko 1, Kungeniswa kweSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe: Lesehluko lesicuketse lokuvamile setfula Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga eli- 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele).
Sehluko 2, Kwetfulwa kweNdzima yekuFundza yetiLwimi: Lesehluko singenisa timphawu letimcoka teNdzima yekuFundza tiLwimi. Sicuketse inchazelo yesifundvo, inhloso, lujulolwati, kuchumana kwetemfundvo netemisebenti, kanye nemiphumela yekufundza.
Sehluko 3, ImiPhumela yekuFundza, emaCophelo ekuHlola, Lokucuketfwe Nesimongcondvo: Lesehluko sicuketse imiPhumela yekuFundza nemaCophelo ekuHlola lahambelana nayo; kanye nalokucuketfwe kanye netimongcondvo tekuzuza emaCophelo ekuHlola.
Sehluko 4, Kuhlola: Lesehluko sendlala imigomo yekuhlola sibuye sinike tiphakamiso tekucopha nekubika ngekuhlola. Sibuye sinike tinchazelo temakhono.
Luhlu Lwemagama Lachazwako: Kuba neluhlu lwemagama lavamile nalawo lacondzene nesifundvo lachazwe ngalokufishane lapho kufanele khona.
TICONDZISO TELUHLELO LWEKUFUNDZA
Luhlelo lwetifundvo lubeka sobala lujulolwati lwekufundza nekuhlola lwalamabanga lamatsatfu emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako. Kuluhlelo lolunika siciniseko sekutsi bafundzi bayayizuza imphumela yekufundza njengobe imiswe emacophelweni ekuhlola ebangeni lelitsite. TiCondziso teluhlelo lwekuFundza tisita bafundzisi nalabo labakha luhlelo lwekufundza ekuhleleni nasekwakheni luhlakasimo lwekufundza, kufundzisa netinhlelo tekuhlola letiselizingeni lelifanele.
SEHLUKO 2KWETFULWA KWENDZIMA YEKUFUNDZA YETILWIMI
INCHAZELO
Lulwimi lusikhali sekucabanga nekuchumana. Tinhlobonhlobo temasiko nebudlelwano betenhlalo kuvetwa kubuye kwakhiwe ngelulwimi. Kufundza kusebentisa lulwimi ngemphumelelo kwenta bafundzi bakwati kucabanga babuye batfole lwati, bakwati kutetfula, kwetfula imiva yabo nemicabango yabo, ekuchumaneni nalabanye kanye nekulawula live labahlala kulo.
INHLOSO
Uma kubukwa kwehlukahlukana kwetilwimi nemasiko aseNingizimu Afrika, takhamuti takhona kufanele tikwati kuchumana ngaphandle kwetihibe tibuye tikwati kubeketelelana ngekwemasiko ngekuhloniphana nangekuvisisana ngekwetilwimi. Kwehlukana kwetilwimi talelive kwatisiwe kwabuye kwahlonishwa kumtsetfosisekelo ngekumiswa kwetilwimi letilishumi nakunye naseMtsetfwenimgomo weLulwimi kuTemfundvo lophatselene nekwengeta lwati lwebulwimilwimi lobengetiwe kulolu lwasekhaya. Bafundzi baphocelelekile kufundza lokungenani tilwimi letimbili njengetifundvosisekelo, kantsi naletinye tilwimi tingafundvwa njengaletengetiwe kuleto letikhetfwako letingumgogodla.
Emkhakheni wekuFundza nekuCecesha Jikelele, lwati loluphelele lwelulwimi lwasekhaya lutfutfukisiwe ekwakheni sisekelo lesicinile sekufundza tilwimi letengetiwe. Ngalesikhatsi bafundzi bafika ebangeni leli - 10 batawube sebanelwati babuye behlwaye ngelulwimi lwekwengetwa babuye basebentisa lulwimi lokwengetwa ekufundzeni. IKharikhulamu yemKhakha wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako inika bafundzi litfuba lekutfutfukisa emakhono abo ebulwimilwimi. Njengobe bafundzi bachubeka netifundvo tabo ngekwemabanga, balindzelwe kutsi basebentise lulwimi ngekukhululeka lokutfutfukako nalokungenamaphutsa etimeni letinyenti letehlukene. Batibophelela emfundvweni yabo basebentise emakhono abo elulwimi ngetindlela letinyenti letiyinselele naletilukhuni.
Tindlela letinyenti tekwati kufundza nekubhala lokunhlobonhlobo letidzingekako ekubambeni lichaza emmangweni nasetindzaweni temisebenti kutemnotfo wemhlaba wonkhe ekhulwini leminyaka lengema- 21, tandze ngetulu kwekulalela, kukhuluma, kufundza, kubhala nebuciko bemlomo kufaka ekhatsi letinye tindlela letinjengetemaphephandzaba, temidvwebo, lwati, ikhomphuyutha, temasiko, nekuhlatiya imibhalo. Ikharikhulamu yetilwimi ilungiselela bafundzi inselele labatawubukana nayo njengetakhamuti taseNingizimu Afrika nemalunga emhlaba wonkhe jikelele.
IKharikhulamu yemkhakha wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako igunyata bonkhe bafundzi kutsi bahlangabetane netidzingo temiPhumela Jikelele nemiPhumela leTfutfukisako lekufaka ekhatsi letinhlosongco letilandzelako:
Kwandzisa nekukhulisa emakhono elulwimi lolwakhiwe emkhakheni wemFundvo nekuCecesha Jikelele, kufaka ekhatsi emakhono ekusebentisa lulwimi ngekwengcondvo ladzingeke ekufundzeni tonkhe tifundvo, nekubona buhle kanye nekutfokotela ematheksthi, kute bafundzi bakwati kulalela, kukhuluma, kufundza kwehlwaya, kubhala nekwetfula ngekutetsemba. Lamakhono nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo kwakha sisekelo semfundvo yemphilo yonkhe.
Kusebentisa lulwimi ngalokwemukelekile ngetimongcondvo letingito temphilo mbamba, ngekucikelela tetsamelilwati, injongo nesimongcondvo.
Kwetfula nekwesekela imibono, tiphakamiso nemiva yabo ngekutetsemba, kute batimele babuye bacabange ngalokujulile.
Kusebentisa lulwimi nalabakucabangako kute bakwati kwetfula nekwehlwaya lwati lwangaphambilini. Ngekuchumana ngematheksthi lehlukahlukene, bafundzi bayakhona kuhlola timphilo tabo nalabakwatiko nekubona letinye tindlela temphilo yemhlaba.
Kusebentisa lulwimi ekutfoleni nasekulawuleni lwati lwekufundza ikharikhulamu yetifundvo tonkhe nasetimeningcondvo letinyenti letehlukene. Kuba nelwati kulikhono lelimcoka kulesikhatsi seminyaka yelwati kantsi futsi kusisekelo semfundvo yemphilo yonkhe.
Kusebentisa lulwimi njengesikhali sekucabanga ngalokujulile nangalokwakhako. Lenhlosongco iveta kutsi lwati lwakhiwa ngendlela lekuhlaliswana ngayo emmangweni ngekusebentisana emkhatsini welulwimi nekucabanga.
Kwetfula imibono lecatjangisisiwe ngekutiphatsa nemagugu. Kute batfutfukise inchubo yemagugu, bafundzi batibandzakanya nematheksthi mayelana nemalungelo ebuntfu netibopho tabo njengekunakekela emalungelo ebantfwana, alabasikati, alabanetidzingo telikhetselo, labadzala netindzaba letiphatselene nebuve, emasiko, tinkholelo, lizinga lekuphila netinchubo tetenkholo, bulili, i-Nz neSNZ (ingculaza), kukhuluma ngekukhululeka, emalungelo ekucwaninga netendzawo.
Kuhlangana ngalokujulile ngetinhlobonhlobo letinyenti tematheksthi. Bafundzi batawubona babuye bakwati kufaka inselele ngemibono, emagugu nebudlelwano bemandla lacuketfwe ngematheksthi.
Kubona kungalingani kwetilwimi letehlukene netinhlobo tato. Bafundzi batawufaka inselele kuleto tilwimi letibukela letinye phansi baphakamise emalungelo ato emmangweni lotilwimilwimi.
Kufundzisa nekuhlola tilwimi kufanele kunike ematfuba kubo bonkhe bafundzi kantsi futsi kufanele kube khona emasu ekubasita kutsi bakhicite ematheksthi elulwimi. Labanye bafundzi labanetihibe tekufundza ngeke baphumelele kufeza tidzingo temacophelo ekuhlola njengobe emiswe Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe. Ngako-ke loku lokulandzelako kufanele kucikelelwe:
Emagama 'chaza', 'landza', 'tjela', phindza ucoce', 'kubhala indzaba ngemagama akho', khuluma', 'shano', 'coca', 'buta', 'nekucocisana' kufanele avisiswe njengaloku afaka ekhatsi tonkhe tinhlobo tekuchumana ngemphimiso nangalokungaphinyiswa, kufaka ekhatsi kuchumana ngetimphawu kanye netinsita tekuchumana. Ngalokufanako leligama lelitsi temlomo, lifaka ekhatsi lulwimi lwetimphawu naletinye tindlela tekuchumana letingahle tisetjentiswe.
Lamagama, 'lalela', 'buka', 'fundza', na'bukela' afaka ekhatsi tinhlobo tekuchumana njengekufundza kunyakata kwetindzebe nekubuka lulwimi lwetimphawu.
Bafundzi labangaboni bangadzinga tinsita netincwadzi letifana neBreyili, sicophamavi sekulalela, emagama labhaleke ngetinhlavu letinkhulu, tinsita tekufundza letihhedlako kanye nemidvwebo. Lomcondvo 'wekubonakalisa' kufanele ukhonjwe ngalokuphatsekako. Tinsita 'tekufundza' tifaka ekhatsi imitfombolwati lenjengeBreyili netincwadzimsindvo.
Emazinga Elulwimi
Tonkhe tilwimi tingafundziswa ngalamazinga lalandzelako:
Lulwimi LwaseKhaya: Lulwimi lwasekhaya lwemfundzi ludzinga kutfutfukiswa lubuye lunikwe emandla ekubeka sisekelo lesicinile sekufundza tilwimi tekwengeta. Emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako tonkhe tilwimi taseNingizimu Afrika letisemtsetfweni tinemiphumela yekufundza yelulwimi lwasekhaya lesezingeni lelisetulu, lelicatsaniseka emhlabeni wonkhe jikelele. Loku kuhambisana netimiso temtsetfosisekelo tekulingana kwesitfunti setilwimi letisemtsetfweni. Lizinga lekufundza luLwimi lwaseKhaya kufanele lube ngulolungasetjentiswa njengelulwimi lwekufundza nekufundzisa. Emakhono ekulalela nekukhuluma atawutfutfukiswa abuye entiwe ncono kodvwa kugcizelela kulelizinga kutawuba sekutfutfukiseni emakhono emfundzi ekufundza nekubhala.
Lulwimi LwekuCala LwekweNgeta: Kufundza luLwimi lwekuCala lwekweNgeta kutfutfukisa bulwimilwimi kanye nekuchumana ngekwetinhlobonhlobo temasiko. Imiphumela yekuFundza yetiLwimi tekuCala tekweNgeta inika sisekelo sekusebentisa lulwimi ngemphumelelo lehlangabetana nelizinga lemigomo ledzingekako yekufundza tonkhe tifundvo tekharikhulamu ngemphumelelo, njengobe bafundzi bangafundza ngeluLwimi lwekuCala lwekweNgeta ngekwesimongcondvo saseNingizimu Afrika. Loku kufaka ekhatsi emakhono ekufundza lulwimi ngengcondvo ledzingeka ekucabangeni nasekufundzeni. Loku kwenteka kuto tonkhe tilwimi letisemtsetfweni. Kutawuba khona kugcizelela lokulinganako emakhonweni ekulalela, ekukhuluma, ekufundza nekubhala.
LuLwimi LwesiBili LwekweNgeta: Kufundza luLwimi lwesiBili lwekweNgeta kuchubekisela embili bulwimilwimi nekuchumana ngetinhlobonhlobo temasiko. Nanobe emakhono ekufundza nekubhala atawutfutfukiswa, kulelizinga kutawugcizelelwa emakhono ekulalela nekukhuluma. Lizinga leluLwimi lwesiBili lwekweNgeta kufanele luhlose kutfutfukisa kuchumana emkhatsini webantfu.
Etifundvwenisisekelo temkhakha wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako, bonkhe bafundzi kufanele bafundze tilwimi letimbili letisemtsetfweni, lunye lube sezingeni leluLwimi lwaseKhaya, lolunye lube sezingeni leluLwimi lwekuCala lwekweNgeta nobe ezingeni leluLwimi lwaseKhaya. Lunye lwaletilwimi letisetifundvweni letisisekelo kufanele kube luLwimi lwekuFundza nekuFundzisa. Etifundvweni letingumgogodla naleto umfundzi latikhetsela tona, tilwimi letisemtsetfweni tingatsatfwa ngemazinga eluLwimi lwaseKhaya, luLwimi lwekuCala lwekweNgeta, ne/nobe luLwimi lwesiBili lwekweNgeta, kakhulukati bafundzi labanelutsandvo lwetilwimi nalabafuna kutfutfukisa lwati lwabo lwebulwimilwimi.
BUDLELWANE BETEMFUNDVO NETEMISEBENTI
Emkhakheni wemFundvo nekuCecesha Jikelele tilwimi tifundvwa ehlangotsini lweNkhundla yekuFundza tiLwimi; emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako, iNdzima yekuFundza yetiliwimi ichumene nendzima yekuhlela imfundvo yeMkhandlu leGunyata tiCu eNingizimu Afrika (SAQA): Kufundvwa kweTekuchumana neLulwimi kucinisekisa inchubekela embili, kusetjentiswe luhlelomgomo lolufana nalolusetjentiswe emkhakheni wemFundvo nekuCecesha Jikelele:
emakhono ekulalela, ekucoca, ekufundza nekubhala asisekelo sekutfutfukisa imiphumela yekufundza; kanye nekusebentisa ematheksthi lehlukahlukene kunika bafundzi litfuba lekwehlwaya tintfo letiphatselene nabo, tindzaba tesive netemhlaba wonkhe.
Kufundvwa kwetilwimi kungaba lusito emisebentini ledzinga lwati lwetilwimi njengebuntsatseli, kuhumusha, kufundziswa kwetilwimi, kukhankhasa nekukhangisa, buchumanisi, njll. Nobe kunjalo kuyakhanya kutsi tilwimi tisisekelo sako konkhe kufundza, kungasiko etimphilweni temihla ngemihla kodvwa nasetindzaweni tetemisebenti. Kutfutfuka kwelwati lwemfundzi kutemabhizinisi kwesekelwe yindlela lasebentisa ngayo lulwimi. Lapho kunemphikiswano lesezingeni lelisetulu letebucwepheshe, umfundzi utfola lwati ngendlela yetekuchumana ngemphumelelo. Lulwimi lusifundvo lesilisango lekuphumela ngaphandle kodvwa singafundziswa kabi singavimbela bafundzi ematfuba etemisebenti.
Lwati lwekufundza nekubhala lokunhlobonhlobo lusisekelo sekucedzelela imisebenti yemalanga onkhe luphindze lwengete emakhonweni emphilo ladzingwa ngumfundzi kumelana nesimo semphilo. Lulwimi lusikhali sekuchumanisa budlelwano lobuhle emkhatsini webantfu emmangweni wemfundzi kanye nebuncelencele bendlela lulwimi lolutsatfwa ngayo bungenta budlelwano bube bubi nobe bube buhle emkhatsini webantfu.
IMIPHUMELA YEKUFUNDZA
Lujulolwati nenhloso letfulwe ngenhla kucinisekiswe ngemiPhumela yekuFundza lemine. Nanobe lemiphumela ihlelwe ngekwehlukana nje, kodvwa kufanele ihlanganiswe uma ifundziswa nobe ihlolwa.
Umphumela Wekufundza 1: Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
Bafundzi bayavisisa kutsi kukhuluma nekulalela kwentiwa emmangweni ngekulandzela timongcondvo letitsite ngekwetinhloso netetsamelilwati letehlukene, nekutsi tinhlobo tetinkhulumo nemagama lakhetsekile lasetjentiswako kuyehluka ngekwetimo lekukhulunywa kuto. Bayakhona kubona babuye basebentise tinhlobo letehlukene tenkhulumo nemagama lakhetsekile etimeningcondvo letihlelekile naletingakahleleki.
Kulalela nekucoca kusisekelo sekufundvwa kwato tonkhe tifundvo. Ngekusebentisa emasu ekulalela nekukhuluma ngemphumelelo, bafundzi bagcogca, bahlelembise babuye bakhe lwati, basombulule tinkinga, betfule imicabango nemibono yabo. Emakhono ekulalelisisa ngalokujulile enta bafundzi babone emagugu nesimo setintfo letitfolakala kumatheksthi babuye bakhone kubona, baphose inselelo ngelulwimi lolutsatsa tinhlangotsi naloluhhungako.
Umphumela Wekufundza 2: Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi.
Emakhono latfutfukiswe kahle ekufundza nekwehlwaya angumgogodla wekufundza tonkhe tifundvo tekharikhulamu ngemphumelelo nekuba neligalelo ngalokugcwele emmangweni nasetindzaweni temisebenti. Bafundzi batfutfukisa likhono labo lekufundza nekwehlwaya tinhlobo lelehlukene tematheksthi labhaliwe nalangakabhalwa, kufaka ekhatsi tibonwa, ekutfoleni lwati. Bafundzi bayayibona indlela, tinhlobo temibhalo nemagama lanembako lekuveta ngayo inhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo sematheksthi.
Bafundzi basebentisa tinhlobonhlobo temasu ekufundza nekwehlwaya ngekwetinhloso tabo tekufundza nekwetinhlobo tematheksthi. Banika inshokutsi yematheksthi bayente ivakale babone emagugu naloko lokutsatfwa njengemaciniso baphawule ngalokujulile. Ngekufundza nekuhlwaya bafundzi baphindze bacwaninge babuye batifune ngebudlelwano babo nebalabanye. Kufundza ematheksthi langumbhalo kusita bafundzi ngetibonelo tekubhala imibhalo yabo.
Umfundzi uyakwati kubhalela nekwetfulela tinhlobo letibanti letehlukene tetinhloso netetsamelilwati asebentisa timiso netakhiwo letifanele tinhlobo letehlukene tetimongcondvo.
Kubhala kusikhali lesinemandla sekuchumana lesinika bafundzi litfuba lekwakha nekwendlulisela imicabango nemibono yabo ngalokubumbene. Kuhlala njalo batilolonga ngekubhala ngetinhlobo letehlukene tetimongcondvo, imisetjentana yesifundvo netindzima, kunika bafundzi litfuba lekuchumana ngekusebentisa lulwimi nangekuticambela. Injongo kukhicita babhali labanemakhono nalabanebuciko labatawusebentisa
Umphumela Wekufundza 4: Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi
Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo
Ngekusebentisa tinhlobonhlobo tematheksthi, bafundzi bandzisa indlela yabo yekusebentisa silulumagama, nekusebentisa kuvisisa kwabo takhiwo telulwimi ngaphandle kwemaphutsa. Batfutfukisa kuvisisa kwabo ngalokujulile indlela emagugu nemandla ekuphatsa lekusetjentiswa ngayo elulwimini nendlela lulwimi lolubahhunga ngayo labanye.
SEHLUKO 3
IMIPHUMELA YEKUFUNDZA, EMACOPHELO EKUHLOLA,LOKUCUKETFWE NETIMONGCONDVO
UmPhumela wekuFundza 1
Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
EmaCophelo ekuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa lwati lolutinhlobonhlobo lwekuchumana ngemlomo ngetinhloso tekuchumana nalabanye:
fundza abuye abelane ngemicabango, akhombise kuvisisa imicondvo, abeka tiphakamiso ngaloko lakwatiko, asekele imibono yakhe anike timphendvulo langakatilungiseleli, acoce tindzaba;
camba abuye achube ingcoco ngekukhombisa kunikana ematfuba ekucoceni, acedzele lapho kusele khona, abuye akhutsate lapho kufanele khona;
nika abuye alandzele tinkhombandlela neticondziso;
tibandzakanya etingcocweni temacembu ngekwetfula imicabango nemibono yakhe abuye alalele aphindze ahloniphe yalabanye, abe atibandzakanya etindzabeni letinhlobonhlobo njengakukhukhulelangoco nemandla ekuphatsa, tendzawo, tekutiphatsa, emasikonhlalo netindzaba temalungelo ebantfu;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa lwati lolutinhlobonhlobo lwekuchumana ngemlomo ngetinhloso tekuchumana nalabanye:
fundza abuye abelane ngemibono, akhombise kuvisisa imicondvo, abeka tiphakamiso ngaloko lakwatiko, sekele imibono yakhe anike timphendvulo langakatilungiseleli, acoce tindzaba;
camba abuye achube ingcoco ngekukhombisa kunikana ematfuba ekucoceni, acedzele lapho kusele khona, abuye akhutsate lapho kufanele khona;
nika abuye alandzele tinkhombandlela neticondziso ngekuncipha kwemaphutsa tibandzakanya etingcocweni temacembu ngekwetfula imicabango nemibono yakhe abuye alalele aphindze ahloniphe yalabanye, abe atibandzakanya etindzabeni letinhlobonhlobo njengakukhukhulelangoco nemandla ekuphatsa, tendzawo, tekutiphatsa, emasikonhlalo netindzaba temalungelo ebantfu;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa lwati lolutinhlobonhlobo lwekuchumana ngemlomo ngetinhloso tekuchumana nalabanye:
fundza abuye abelane ngemibono, akhombise kuvisisa imicondvo, abeka tiphakamiso ngaloko lakwatiko, sekele imibono yakhe anike timphendvulo langakatilungiseleli, acoce tindzaba;
camba abuye achube ingcoco ngekukhombisa kunikana ematfuba ekucoceni, acedzele lapho kusele khona, abuye akhutsate lapho kufanele khona;
nika abuye alandzele tinkhombandlela neticondziso ngaphandle kwemaphutsa tibandzakanya ngemphumelelo etingcocweni temacembu ngekwetfula imicabango nemibono yakhe abuye alalele aphindze ahloniphe yalabanye, abe atibandzakanya etindzabeni letinhlobonhlobo njengakukhukhulelangoco nemandla ekuphatsa, tendzawo, tekutiphatsa, emasikonhlalo netindzaba temalungelo ebantfu;
Umphumela Wekufundza 1 (Uyachubeka)
Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bamba lichaza etingcocweni, etimphikiswaneni, nasemihlanganweni lehleliwe alandzela tinchubo letifanele;
tfula sikhulumi ngalokufanele abuye etfule inkhulumo yekubonga;
chuba tinkhulumoluhlolo letilula abuye abike ngaloko lakutfolile lapho kufanele khona.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bamba lichaza etingcocweni tesigungu, etimphikiswaneni, nasemihlanganweni lehleliwe alandzela tinchubo letifanele;
tfula sikhulumi ngalokufanele, abuye etfule inkhulumo yekubonga;
sebentisa emakhono enkhulumoluhlolo abuye abike ngalakutfolile lapho kufanele khona.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bamba lichaza etingcocweni tesigungu, etimphikiswaneni, temabandla nasemihlanganweni lehleliwe alandzela tinchubo letifanele;
tfula sikhulumi ngalokufanele, abuye etfule inkhulumo yekubonga;
sebentisa emakhono enkhulumoluhlolo abuye abike ngalakutfolile lapho kufanele khona.
Umphumela Wekufundza 1 (Uyachubeka)
Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono ekucwaninga nekuhlelela setfulo semlomo:
cwaninga ngesihloko alandzela tinhlobo letehlukene temitfombolwati lefanele lanikwe yona;
hlela lwati loluhambelanako ngekukhetsa imicabango nemininingwane lemcoka nobe tibonelo tekwesekela loko lakushoko;
bona abuye akhetse takhiwo, silulumagama, takhi telulwimi netimiso;
lungisiselela tingeniso netiphetfo letenele;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono ekucwaninga nekuhlelela setfulo semlomo:
cwaninga ngesihloko alandzela tinhlobo letehlukene temitfombolwati;
hlela lwati ngalokuhambelanako ngekukhetsa imicabango lemcoka, nemininingwane lenembako nalelungile nobe tibonelo tekwesekela loko lakushoko;
bona abuye akhetse takhiwo, silulumagama, takhi telulwimi, netimiso ngalokufanele.
lungiselela tingeniso netiphetfo letenele;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono nekucwaninga nekuhlelela setfulo semlomo:
cwaninga ngesihloko alandzela tinhlobo letehlukene temitfombolwati;
hlela lwati ngalokuhambelanako ngekukhetsa imicabango lemcoka neminingwane nobe tibonelo tekwesekela loko lakushoko;
bona abuye akhetse takhiwo, silulumagama, takhi telulwimi, netimiso ngalokufanele.
lungiselela tingeniso netiphetfo letiyimphumelelo;
Umphumela Wekufundza 1 (Uyachubeka)
Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa emasu ebugagu letayelekile njengemibuto lengafuni mphendvulo, kuphumula, nemphindza;
sebentisa abuye anike tiphakamiso ngeliphimbo, livi lelivakalako, sivinini, kuchumana ngemehlo, indlela yekuma nekunyakatisa umtimba ngalokufanele;
phimisa emagama ngaphandle kwekuntjintja inshokutsi;
lalela ngalokujulile abuye anike timphendvulo temibuto ledzinga tinchazelo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa emasu ebugagu letayelekile njengemibuto lengafuni mphendvulo, kuphumula, nemphindza;
sebentisa abuye anike tiphakamiso ngeliphimbo, livi lelivakalako, sivinini, kuchumana ngemehlo, indlela yekuma nekunyakatisa umtimba ngalokufanele;
phimisa emagama ngaphandle kwekuntjintja inshokutsi;
khombisa kuvisisa ematheksthi etemlomo ngekucopha imicondvo lemcoka na/nobe lesekelako ngekubhala emanotsi, tinhla tekutikhumbuta, tifinyeto, nekubeka indzaba ngemagama akhe, na/nobe kuphindze alandze abuye achaze;
lalela ngalokujulile abuye anike timphendvulo temibuto ledzinga tinchazelo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa abuye ahlole emasu ebugagu letayelekile njengemibuto lengafuni mphendvulo, kuphumula, nemphindza;
sebentisa abuye anike tiphakamiso ngeliphimbo, livi lelivakalako, sivinini, kuchumana ngemehlo, indlela yekuma nekunyakatisa umtimba ngemphumelelo;
phimisa emagama ngaphandle kwekuntjintja inshokutsi;
khombisa kuvisisa ematheksthi etemlomo ngekucopha imicondvo lemcoka na/nobe lesekelako ngekubhala emanotsi, tinhla tekutikhumbuta, tifinyeto, nekubeka indzaba ngemagama akhe, na/nobe kuphindze alandze abuye achaze;
lalela ngalokujulile abuye anike timphendvulo temibuto ledzinga tinchazelo.
Umphumela Wekufundza 1 (Uyachubeka)
Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa kucaphelisisa lokujulile kwekusetjentiswa kwelulwimi etimeni tekuchumana ngemlomo:
sebentisa sitayela nekukhetseka kwemagama lokuhambisana netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo;
bona abuye asebentise emasu ekuhhunga etimeni letivamile;
cabangela abuye ehlulele bese uyesekele;
hlwaya indlela inshokutsi lengalahleka ngayo ngekufaka nobe kususa lwati lolutsite ngemabomu;
bona budlelwane emkhatsini welulwimi nemasiko nebudlelwane emkhatsini welulwimi nemandla ekuphatsa;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa kucaphelisisa lokujulile kwekusetjentiswa kwelulwimi etimeni tekuchumana ngemlomo:
sebentisa sitayela nekukhetseka kwemagama lokuhambisana netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo;
bona, avisise abuye ancome tinhlobo letehlukene telulwimi;
bona abuye asebentise tinhlobo letehlukene temasu ekuhhunga;
hlukanisa emkhatsini wemaciniso nemibono, bese unika nebufakazi.
cabangela abuye ehlulele abese uyesekela ngekunika bufakazi;
chaza indlela inshokutsi lengalahleka ngayo ngekufaka nobe kususa lwati lolutsite ngemabomu;
bona budlelwane emkhatsini welulwimi nemasiko nebudlelwane emkhatsini welulwimi nemandla ekuphatsa;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa kucaphelisisa lokujulile kwekusetjentiswa kwelulwimi etimeni tekuchamana ngemlomo:
sebentisa abuye ahlole sitayela nekukhetseka kwemagama lokuhambisana netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo;
bona, avisisa abuye ancome tinhlobo letehlukene telulwimi;
bona abuye asebentise tinhlobo letehlukene temasu ekuhhunga;
cabangela abuye ehlulele abese uyesekela ngebufakazi lobucininile;
chaza indlela inshokutsi lengalahleka ngayo ngekufaka nobe kususa lwati lolutsite ngemabomu;
chaza budlelwane emkhatsini welulwimi nemasiko nebudlelwane emkhatsini welulwimi nemandla ekuphatsa;
Umphumela Wekufundza 2
Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza, nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa tinhlobonhlobo temasu ekufundza nekwehlwaya ngenhloso yekuvisisa nekuncoma:
buta imibuto kute acombele ngalokusobala;
fundza ematheksthi ngekukha etulu kute atfole imicabango lemcoka ngekufundza tihloko, tingeniso, tindzima tekucala nemisho yekungenisa tindzima;
fundzisisa ematheksthi ngenhloso yekutfola imininingwane lesekelako;
fundza ngalokushelelako nangekucaphelisisa ngekwenhloso nemsebenti;
finyeta imicabango lemcoka nalesekelako ngendlela yemaphuzu nangendlela yemisho;
cabangela inshokutsi yemagama langaketayeleki nobe imifanekisomcondvo etimeningcondvo letikhetsekile ngekusebentisa lwati lweluhlelo, emakhono ekuhlela, emalungu eligama, tinkhomba tesimongcondvo, umsindvo, umbala, luhlakasimo, kuhleleka nangekusebentisa imiva;
fundzisisa, ehlwaye abuye abuyekete kutfutfukisa kuvisisa.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa tinhlobonhlobo temasu ekufundza nekwehlwaya ngenhloso yekuvisisa nekuncoma:
buta imibuto kute acombele;
fundza ematheksthi ngekukha etulu kute atfole imicabango lemcoka ngekufundza tihloko, tingeniso, tindzima tekucala nemisho yekungenisa tindzima;
fundzisisa ematheksthi ngenhloso yekutfola imininingwane lesekelako;
fundza ngalokushelelako nangekucaphelisisa ngekwenhloso nemsebenti;
finyeta imicabango lemcoka nalesekelako ngendlela yemaphuzu, yemisho, nangetindzima;
cabangela inshokutsi yemagama langaketayeleki nobe imifanekisomcondvo etimeningcondvo letetayelekile ngekusebentisa lwati lweluhlelo, emakhono ekuhlela emalungu eligama, tinkhomba tesimongcondvo, umsindvo, umbala, luhlakasimo, kuhleleka nangekusebentisa imiva;
fundzisisa, ehlwayisise abuye abuyekete kutfutfukisa kuvisisa.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa tinhlobonhlobo temasu ekufundza nekwehlwaya ngenhloso yekuvisisa nekuncoma:
buta imibuto kute acombele;
fundza ematheksthi ngekukha etulu kute atfole imicabango lemcoka ngekufundza tihloko, tingeniso, tindzima tekucala nemisho yekungenisa tindzima;
fundzisisa ematheksthi ngenhloso yekutfola imininingwane lesekelako;
fundza ngalokushelelako nangekucaphelisisa ngekwenhloso nemsebenti;
finyeta imicabango lemcoka nalesekelako ngendlela yemaphuzu, yemisho, nangetindzima;
cabangela inshokutsi yemagama langaketayeleki nobe imifanekisomcondvo etimeningcondvo letetayelekile naletingaketayeleki ngekusebentisa lwati lweluhlelo, emakhono ekuhlela emalungu eligama, tinkhomba tesimongcondvo, umsindvo, umbala, luhlakasimo, kuhleleka nangekusebentisa imiva;
fundzisisa, ehlwayisise abuye abuyekete kutfutfukisa kuvisisa.
Umphumela Wekufundza 2 (Uyachubeka)
Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
hlukanisa emaciniso nemibono abuye anike tiphakamiso takhe;
bona umbono wembhali/wemlandzi/wemlingisi abuye esekele ngalokusetheksthini;
chaza tincumo tembhali aticatsanise netakhe;
nika abuye esekele timphendvulo takhe ematheksthini.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
hlukanisa emaciniso nemibono abuye esekele tiphakamiso takhe;
chaza umbono wembhali/wemlandzi/
chaza tincumo tembhali aticatsanise netakhe;
nika abuye esekele timphendvulo takhe ngematheksthi.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tfola lwati nemininingwane lenembako ematheksthini;
hlukanisa emaciniso nemibono abuye esekele tiphakamiso takhe;
chaza umbono wembhali/wemlandzi/ wemlingisi abuye esekele ngalokusetheksthini;
chaza ngemicabango netincumo tembhali aticatsanise netakhe;
nika abuye esekele timphendvulo takhe ngematheksthi ngalokwenelisako.
Umphumela Wekufundza 2 (Uyachubeka)
Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona indlela lulwimi nemifanekisomcondvo lolungaveta lubuye lwakhe ngayo emagugu nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo ematheksthini:
bona emagugu etemasikonhlalo netepolitiki, indlela lekutsatfwa ngayo tintfo kanye netinkholelo, njengendlela lekutsatfwa ngayo bulili, lizinga lemphilo, budzala, budlelwano bemandla ekuphatsa, emalungelo ebuntfu, netindzaba tetendzawo;
bona luhlobo lwekutsatfwa kweluhlangotsi, kwehlulela ngaphambilini nelubandlululo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona indlela lulwimi nemifanekisomcondvo lolungaveta lubuye lwakhe ngayo emagugu nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo ematheksthini:
bona abuye achaze emagugu etemasikonhlalo netepolitiki, endlela lekutsatfwa ngayo tintfo kanye netinkholelo, njengendlela lekutsatfwa ngayo bulili, lizinga lemphilo, budzala, budlelwano bemandla ekuphatsa, emalungelo ebuntfu, khukhulelangoco netindzaba tetendzawo;
bona abuye achaze luhlobo lwekutsatfwa kweluhlangotsi, kwehlulela ngaphambilini nelubandlululo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
hlola indlela lulwimi nemifanekisomcondvo lokungaveta lubuye lwakhe ngayo emagugu nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo ematheksthini:
chaza emagugu etemasikonhlalo netepolitiki, endlela lekutsatfwa ngayo tintfo kanye netinkholelo, njengendlela lekutsatfwa ngayo bulili, lizinga lemphilo, budzala, budlelwano bemandla ekuphatsa, emalungelo ebuntfu, khukhulelangoco netindzaba tetendzawo;
bona abuye achaze luhlobo lwekutsatfwa kweluhlangotsi, kwehlulela ngaphambilini nelubandlululo.
Umphumela Wekufundza 2 (Uyachubeka)
Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze ligalelo lemasu lanjegetinhlobo tekubhala nebukhulu bemagama tihloko netihlokwana, abe asitwa.
inoveli, indzaba lemfisha, temdzabu, tinganekwane, ema-eseyi lamafishane:
cacisa kutfutfuka kwesakhiwo nesakhiwana, ludvweshu, umlingisi, neligalelo lemlandzi lapho kudzingeke khona;
bona abuye achaze imilayeto netingcikitsi abuye akwente kuhambelane neticashunwa letikhetsiwe etheksthini yonkhe;
cacisa indlela sendlalelo nesibekandzaba (simonhlalo) lekuhambelana ngayo nemlingisi ne/nobe ingcikitsi;
cacisa simo semoya, sikhatsi netiphetfo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze ligalelo lemasu lanjegetinhlobo tekubhala nebukhulu bemagama, tihloko netihlokwana.
inoveli, indzaba lemfisha, temdzabu, tinganekwane, ema-eseyi lamafishane:
chaza kutfutfuka kwesakhiwo, sakhiwana, ludvweshu, umlingisi, neligalelo lemlandzi lapho kudzingeke khona;
bona abuye achaze imilayeto netingcikitsi abuye akwente kuhambelane neticashunwa letikhetsiwe etheksthini yonkhe;
chaza indlela sendlalelo nesibekandzaba (simonhlalo) lekuhambelana ngayo nemlingisi ne/nobe ingcikitsi;
chaza simo semoya, sikhatsi, ingwijikhwebu netiphetfo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze ligalelo lemasu lanjegetinhlobo tekubhala nebukhulu bemagama, tihloko netihlokwana.
inoveli, indzaba lemfisha, temdzabu, tinganekwane, ema-eseyi lamafishane:
chaza abuye ahumushe kutfutfuka kwesakhiwo, sakhiwana, ludvweshu, umlingisi, neligalelo lemlandzi lapho kudzingeke khona;
chaza abuye ahumushe imilayeto netingcikitsi nekubaluleka kwato etheksthini yonkhe;
humusha indlela sendlalelo nesibekandzaba (simonhlalo) lekuhambelana ngayo nemlingisi ne/nobe ingcikitsi;
humusha simo semoya, sikhatsi, ingwijikhwebu netiphetfo.
Umphumela Wekufundza 2 (Uyachubeka)
Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tinkondlo (kufaka ekhatsi tibongo):
bona indlela kukhetseka kwemagama, tinongo tenkhulumo, imifanekisomcondvo nemisindvo lekutsintsa ngayo simo, inshokutsi nengcikitsi;
bona kutsi kwakheka kwemigca netindzima, imvumelwano, sigci, nalamanye emasu ekuphindzaphindza netiphumuti kuyitsintsa njani inshokutsi.
umdlalo nekufundvwa kwemafilimu:
bona indlela inkhulumiswano nemnyakato lekuhambisana ngayo nemlingisi nengcikitsi;
cacisa sakhiwo, sakhiwana, kuvetwa kwebalingisi, ludvweshu nenhloso yemnyakato;
bona indlela sakhiwo semdlalo nekuhleleka kwesiteji lekusebenta ngayo.
bona abuye acacise ngemlayeto nengckitsi;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tinkondlo (kufaka ekhatsi netibongo):
chaza indlela kukhetseka kwemagama, tinongo tenkhulumo, imifanekisomcondvo, nemisindvo lekutsintsa ngayo umoya, inshokutsi nengcikitsi;
bona kutsi imigca nekwakheka kwetindzima, imvumelwano, sigci, nalamanye emasu ekuphindzaphindza netiphumuti kuyitsintsa njani inshokutsi.
umdlalo nekufundvwa kwemafilimu:
bona abuye achaze indlela inkhulumiswano nemnyakato lekuhambisana ngayo nemlingisi nengcikitsi;
chaza sakhiwo, sakhiwana, kuvetwa kwebalingisi, ludvweshu, inhloso yemnyakato kanye nemdlalosiphukuto chaza sakhiwo semdlalo nekudlaleka kwawo esiteji.
kufundvwa kwemafilimu, umdlalo wamabonakudze nemdlalo wemoya:
bona abuye achaze umlayeto nengckitsi;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tinkondlo (kufaka ekhatsi tibongo):
humusha indlela kukhetseka kwemagama, tinongo tenkhulumo, imifanekisomcondvo, nemisindvo lekutsintsa ngayo umoya, inshokutsi nengcikitsi;
chaza kutsi imigca nekwakheka kwetindzima, imvumelwano, sigci, nalamanye emasu ekuphindzaphindza netiphumuti kuyitsintsa njani inshokutsi.
umdlalo nekufundvwa kwemafilimu:
bona abuye achaza indlela inkhulumiswano nemnyakato lekuhambisana ngayo nemlingisi nengcikitsi;
chaza abuye ahumushe sakhiwo, sakhiwana, kuvetwa kwebalingisi, ludvweshu, inhloso yemnyakato kanye nemdlalosiphukuto;
chaza abuye ahumushe sakhiwo semdlalo nekudlaleka kwawo esiteji.
bona abuye ahumushe umlayeto nengckitsi;
Umphumela Wekufundza 3
Kubhala nekwetfula
Umfundzi uyakwati kubhalela nekwetfulela tinhlobo letibanti letehlukene tetinhloso netetsamelilwati asebentisa timiso netakhiwo letifanele tinhlobo letehlukene tetimongcondvo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono ekuhlelela kubhalelela tinhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo lesitsite:
chaza tidzingo temisebenti lehlukene;
ncuma abuye asebentise sitayela, imibono netakhiwo tematheksthi;
cwaninga ngetihloko letitsetfwe emitfonjeni leyetayekile yelwati acophe ngalakutfolile;
funa, atfole, akhetse, ahlelembise abuye ahlanganise imininingwane lenembako emitfonjeni letayelekile yelwati ngekusitwa;
susa lwati esimeni lesitsite lesetayelekile aluyise kulesinye, njengekulususa egrafini aluyise esimeni sendzima;
sebentisa tibonwa letitsite nemigomo yeluhlakasimo ngalokufanele.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono ekuhlelela kubhalela tinhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo lesitsite:
chaza tidzingo tetinhlobo letehlukene temisebenti;
ncuma abuye asebentise sitayela, imibono netakhiwo tematheksthi letifanele;
cwaninga ngetihloko letitsetfwe emitfonjeni leyehlukene yelwati acophe ngalakutfolile;
funa, atfole, akhetse, ahlelembise abuye ahlanganise imininingwane lenembako emitfonjeni lehlukene yelwati;
susa lwati esimeni lesitsite lesetayelekile aluyise kulesinye, njengekulususa egrafini aluyise esimeni sendzima;
sebentisa tinhlobo letehlukene tetibonwa nemigomo yeluhlakasimo ngalokufanele.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono ekuhlelela kubhalela tinhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo lesitsite:
chaza tidzingo tetinhlobo letibanti letehlukene temisebenti;
ncuma abuye asebentise titayela, imibono netakhiwo tematheksthi letifanele;
cwaninga ngetihloko letitsetfwe emitfonjeni lebanti leyehlukene yelwati acophe ngalakutfolile;
funa, atfole, akhetse, ahlelembise abuye ahlanganise imininingwane lenembako emitfonjeni lebanti lehlukene yelwati;
sebentisa tinhlobo letibanti letehlukene tetibonwa letinhlobonhlobo nemigomo yeluhlakasimo ngalokufanele.
Umphumela Wekufundza 3 (Uyachubeka)
Kubhala nekwetfula
Umfundzi uyakwati kubhalela nekwetfulela tinhlobo letibanti letehlukene tetinhloso netetsamelilwati asebentisa timiso netakhiwo letifanele tinhlobo letehlukene tetimongcondvo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa likhono lekusebentisa emasu nebucwepheshe bekwenta tinhlaka tekucala:
sebentisa imicabango lemcoka nalesekelako enchubeni yakhe yekuhlela;
linga emasu lehlukene ngenjongo yekutfola lelincono kunawo onkhe ngesakhiwo nesitayela ngenhloso yekuticambela;
bona abuye asebentise emasu ebugagu lakhetsekile, njengelulwimi lolunongiwe, kukhetfwa kwemagama, kuchaza lokusobala, imibono nesitayela sakhe, liphimbo, timphawu, umbala, indlela yekuhlala, nemsindvo;
sebentisa tinhlobo letinyenti temisho, lenebudze netakhiwo letehlukene ngalokufanele;
sebentisa timiso tekubhalwa kwendzima kucinisekisa kuhambelana ngekusebentisa imisho letinhloko, singeniso nesiphetfo, kutfutfuka kwetindzima ngalokuvakalako, imbangela nemphumela, kucatsanisa nekuphikisana;
sebentisa tihlanganisamcondvo letifanele njengetihlanganiso, tabito, tandziso, tivumelwano kucinisekisa kuhlangana.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa likhono lekusebentisa emasu nebucwepheshe bekwenta tinhlaka tekucala:
sebentisa imicabango lemcoka nalesekelako enchubeni yakhe yekuhlela ngemphumelelo;
linga emasu lehlukene ngenjongo yekutfola lelincono kunawo onkhe ngesakhiwo nesitayela ngenhloso yekuticambela;
bona abuye asebentise emasu ebugagu, njengelulwimi lolunongiwe, kukhetfwa kwemagama, kuchaza lokusobala, imibono nesitayela sakhe, liphimbo, timphawu, umbala, indlela yekuhlala, nemsindvo;
sebentisa tinhlobo letinyenti temisho, lenebudze netakhiwo letehlukene ngalokufanele;
sebentisa timiso tekubhalwa kwendzima kucinisekisa kuhambelana ngekusebentisa imisho letinhloko, singeniso nesiphetfo, kutfutfuka kwetindzima ngalokuvakalako, imbangela nemphumela, kucatsanisa nekuphikisana;
sebentisa tihlanganisamcondvo letifanele njengetihlanganiso, tabito, tandziso, tivumelwano kucinisekisa kubumbana.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa likhono lekusebentisa emasu nebucwepheshe bekwenta tinhlaka twekucala:
sebentisa imicabango lemcoka nalesekelako enchubeni yakhe yekuhlela ngemphumelelo;
linga emasu lehlukene ngenjongo yekutfola lelincono kunawo onkhe ngesakhiwo nesitayela ngenhloso yekuticambela;
bona abuye asebentise emasu ebugagu, njengelulwimi lolunongiwe, kukhetfwa kwemagama, kuchaza lokusobala, imibono nesitayela sakhe, liphimbo, timphawu, umbala, indlela yekuhlala, nemsindvo;
sebentisa tinhlobo letinyenti temisho, lenebudze netakhiwo letehlukene ngemphumelelo;
sebentisa timiso tekubhalwa kwendzima kucinisekisa kuhambelana ngekusebentisa imisho letinhloko, singeniso nesiphetfo, kutfutfuka kwetindzima ngalokuvakalako, imbangela nemphumela, kucatsanisa nekuphikisana;
sebentisa tihlanganisamcondvo letifanele njengetihlanganiso, tabito, tandziso, tivumelwano kucinisekisa kubumbana.
Umphumela Wekufundza 3 (Uyachubeka)
Kubhala nekwetfula
Umfundzi uyakwati kubhalela nekwetfulela tinhlobo letibanti letehlukene tetinhloso netetsamelilwati asebentisa timiso netakhiwo letifanele tinhlobo letehlukene tetimongcondvo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bukisisa, ahlahlele abuye ahlole umsebenti wakhe, abe anaka nemibono yalabanye bese wetfula umkhicito wekugcina:
sebentisa imigomo lemisiwe yekuhlola umsebenti wakhe newalabanye kuwenta ube ncono;
nta ncono kuhambelana nekuhlangana kwemicabango esakhiweni sonkhe jikelele;
bukisisa kutsi lokucuketfwe, sitayela, irejista lefanele simo nemiphumela kuhambelana kahle yini nenjongo, tetsamelilwati nesimomcondvo alungise lapho kufanele khona;
ti kutsi uma acolisisa, akhombise luvelo lwemalungelo ebuntfu, tenhlalo, temasiko, temvelo nekutiphatsa njengebulili, buve, kukhubateka, budzala, lizinga lekuphila, buphuya, indlela yekuphila, tendzabuko, tenkholo, iNZ neSNZ naletinye tinhlobo tetifo, nendlela ledidiyela umhlaba wonkhe;
lungisa umkhicito wekugcina ngekuwuhlela nekulungisa emaphutsa;
tfula umkhicito wekugcina acikelela sitayela lesifanele sekwetfula njengetheksthi letfulwe lengenabudlabha, nobe iphosta lehlotjiswe ngemibalabala lehehako.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bukisisa, ahlahlele abuye ahlole umsebenti wakhe, abe anaka nemibono yalabanye bese wetfule umkhicito wekugcina:
sebentisa imigomo lemisiwe yekuhlola umsebenti wakhe newalabanye kuwenta ube ncono;
nta ncono kuhambelana nekuhlangana kwemicabango esakhiweni sonkhe jikelele;
bukisisa kutsi lokucuketfwe, sitayela, irejista lefanele simo nemiphumela kuhambelana kahle yini nenjongo, tetsamelilwati nesimomcondvo alungise lapho kufanele khona;
ti kutsi uma acolisisa, akhombise luvelo lwemalungelo ebuntfu, tenhlalo, temasiko, temvelo nekutiphatsa njengebulili, buve, kukhubateka, budzala, lizinga lekuphila, buphuya, indlela yekuphila, tendzabuko, tenkholo, nendlela ledidiyela umhlaba wonkhe iNZ neSNZ naletinye tinhlobo tetifo;
lungisa umkhicito wekugcina ngekuwuhlela nekulungisa emaphutsa;
tfula umkhicito wekugcina acikelela sitayela lesifanele sekwetfula njengetheksthi letfulwe ngebunono, nobe iphosta lehlotjiswe ngemibalabala lehehako.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bukisisa, ahlahlele abuye ahlole umsebenti wakhe, abe anaka nemibono yalabanye bese wetfula umkhicito wekugcina:
sebentisa imigomo lemisiwe yekuhlola umsebenti wakhe newalabanye kuwenta ube ncono;
nta ncono kuhambelana nekuhlangana kwemicabango esakhiweni sonkhe jikelele;
bukisisa kutsi lokucuketfwe, sitayela, irejista lefanele simo nemiphumela kuhambelana kahle yini nenjongo, tetsamelilwati nesimomcondvo alungise lapho kufanele khona;
mela luvo/luhlangotsi netiphakamiso takhe letesekelako ngelikhono letisetulu;
ti kutsi uma acolisisa, akhombise luvelo lwemalungelo ebuntfu, tenhlalo, temasiko, temvelo nekutiphatsa njengebulili, buve, kukhubateka, budzala, lizinga lekuphila, buphuya, indlela yekuphila, tendzabuko, tenkholo, nendlela ledidiyela umhlaba wonkhe iNZ neSNZ naletinye tinhlobo tetifo;
lungisa umkhicito wekugcina ngekuwuhlela nekulungisa emaphutsa;
tfula umkhicito wekugcina acikelela sitayela lesifanele sekwetfula njengetheksthi letfulwe ngebunono, nobe iphosta lehlotjiswe ngemibalabala lehehako.
Umphumela Wekufundza 4 Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi
Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze tinshokutsi temagama abuye awasebentise ngalokulungile etinhlotjeni letehlukene tematheksthi ngalokungenamaphutsa:
sebentisa lwati lwekupelwa kwemagama, timiso tekwakhiwa kwemagama lamasha lokusisekelo abuye atakhele luhlu lwakhe lwemagama lapelwako;
sebentisa tifinyeto nema-akhronimi latayelekile ngalokulungile;
sebentisa lwati lwemisuka, ticalo netijobelelo kutfola inshokutsi yemagama lamasha;
sebentisa bulili, bunyenti kanye netinciphiso temabito ngalokulungile;
sebentisa tichasiso netandziso ngalokulungile;
bona indlela tilwimi letibolekana ngayo emagama;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze tinshokutsi temagama abuye awasebentise ngalokulungile etinhlotjeni letehlukene tamtheksthi ngalokungenamaphutsa:
sebentisa lwati lwemaphethini labalutekileekupelwa kwemagama, timiso tekwakhiwa kwemagama lamasha na/noma lalukhuni abuye atakhele luhlu lwakhe lwemagama ekupelwa;
sebentisa tifinyeto nema-akhronimi latayelekile ngalokulungile;
sebentisa lwati lwemisuka, ticalo netijobelelo kutfola inshokutsi yemagama lamasha;
sebentisa bulili, bunyenti kanye netinciphiso temabito ngalokulungile;
sebentisa tichasiso netandziso ngalokulungile;
bona indlela tilwimi letibolekana ngayo emagama;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze tinshokutsi temagama abuye awasebentise ngalokulungile etinhlotjeni letehlukene tematheksthi ngalokungenamaphutsa:
sebentisa lwati lwetinhlobo letibanti letehlukene temaphethini ekupelwa kwemagama, netimiso tekwakhiwa kwemagama lamasha na/noma lalukhuni abuye atakhele luhlu lwakhe lwemagama ekupelwa;
sebentisa tinhlobo letehlukene tetifinyeto nema-akhronimi latayelekile ngalokulungile;
sebentisa tichazamagama nethesarasi ngemphumelelo ngetinhloso letehlukene tekucwaninga inshokutsi nemphimiso ngemphumelelo;
sebentisa lwati lwemisuka, ticalo netijobelelo kutfola umsebenti tinhlobo letehlukene tetinshokutsi temagama lamasha;
sebentisa bulili, bunyenti kanye netinciphiso temabito ngalokulungile;
sebentisa tichasiso netandziso ngalokulungile;
chaza indlela tilwimi letibolekana ngayo emagama;
Umphumela Wekufundza 4 (Uyachubeka)
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa /
kwe:
Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi sebentisa ligama linye endzaweni yemusho
Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso nobe libintana, netinhlobo letehlukene telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo. tabomcondvofana, bomcondvophika, emagama lalula endzabuko, emagama lanenshokutsi lensha, emagama lamasha lahambisana nesikhatsi lakhetseke ngalokulungile.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa ligama linye endzaweni yemusho nobe libintana, netinhlobo letehlukene tabomcondvofana, bomcondvophika, emagama lalula endzabuko, emagama lanenshokutsi lensha, emagama lamasha lahambisana nesikhatsi lakhetseke ngalokulungile.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa ligama linye endzaweni yemusho nobe libintana, netinhlobo letehlukene tabomcondvofana, bomcondvophika, emagama lalula endzabuko, emagama lanenshokutsi lensha, emagama lamasha lahambisana nesikhatsi lakhetseke ngalokulungile.
Umphumela Wekufundza 4 (Uyachubeka)
Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi
Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa imisho leyakheke kahle ngendlela levakalako naleveta kusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe:
bona abuye atisebentise titfo tenkhulumo njengemabito, tabito, tilandziso, tihlanganiso, tichasiso, tikhanyiso, tandziso, tentakutsi netibabato ematheksthini lakhetsiwe ngalokulungile nangalokufanele;
sebentisa tinhlobo tetento netinsitasento kuveta tikhatsi netindlela tesento etimeningcondvo letelayelekile ngekutfutfuka lokulungile;
sebentisa indlela lephikako nalevumako ngalokulungile;
sebentisa inhloko, mentiwa nesilandziso ngalokulungile;
sebentisa imisho lecondzile ngalokufanele nangalokulungile, abuye akhe imisho lembici nalemagalagala ngekusebentisa imishwana lekhontile, emabintana netihlanganiso;
bona abuye asebentise tinhlobo temusho njengetitatimende, imibuto, kuphocelela nekunika ticondziso ngekulunga lokutfutfukala;
sebentisa kahle simokwenta nemphambosi yekwentiwa kanye naletinye timphambosi letikhicitako ngalokufanele;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa imisho leyakheke kahle ngendlela levakalako naleveta kusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe:
bona abuye asebentise titfo tenkhulumo njengemabito, tabito, tilandziso, tihlanganiso, tichasiso, tikhanyiso, tandziso, tentakutsi netibabato etinhlotjeni letehlukene tematheksti ngalokulungile nangalokufanele;
sebentisa tinhlobo tetento netinsitasento kuveta tikhatsi netindlela tesento etimeningcondvo letelayelekile ngekutfutfuka lokulungile;
sebentisa indlela lephikako nalevumako ngalokulungile;
sebentisa inhloko, mentiwa nesilandziso ngalokulungile;
sebentisa imisho lecondzile ngalokufanele nalokulungile, abuye akhe imisho lembici nalemagalagala ngekusebentisa imishwana lekhontile, emabintana netihlanganiso;
bona abuye asebentise tinhlobo temusho njengetitatimende, imibuto, kuphocelela nekunika ticondziso ngalokulungile;
sebentisa kahle simokwenta nemphambosi yekwentiwa kanye naletinye timphambosi letikhicitako naletingakhiciti, ngalokufanele;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa imisho leyakheke kahle ngendlela levakalako naleveta kusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe:
bona abuye asebentisetitfo tenkhulumo njengemabito, tabito, tilandziso, tihlanganiso, tichasiso, tikhanyiso, tandziso, tentakutsi netibabato etinhlotjeni letibanti lelehlukene lematheksthi ngalokulungile nangalokufanele;
sebentisa tinhlobo tetento netinsitasento kuveta tikhatsi netindlela tesento etimeningcondvo letelayelekile ngekutfutfuka lokulungile;
sebentisa indlela lephikako nalevumako ngalokulungile;
sebentisa inhloko, mentiwa nesilandziso ngalokulungile;
sebentisa imisho lecondzile ngalokufanele nalokulungile, abuye akhe imisho lembici nalemagalagala ngekusebentisa imishwana lekhontile, emabintana netihlanganiso;
bona abuye asebentise tinhlobo temusho njengetitatimende, imibuto, kuphocelela nekunika ticondziso ngalokufanele;
sebentisa kahle simokwenta nemphambosi yekwentiwa kanye naletinye timphambosi letikhicitako naletingakhiciti, abuye esekele imisebenti yato ngalokulungile;
Umphumela Wekufundza 4 (Uyachubeka)
Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi
Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa luhlelomagama emishweni ngekulunga lokutfutfukako abuye avisise indlela lolutsintsa ngayo inshokutsini;
sebentisa tivumelwano ngekulunga lokukhulako;
sebentisa tiphumuti ngalokulungile nangekwetinhloso letitsite njengeyekucacisa inshokutsi, kukhomba budlelwane beluhlelo nekwengeta kugcizelela;
sebentisa lulwimi lolunongiwe, njengetisho tiga tenkhulumo netaga ngalokulungile;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa luhlelomagama emishweni ngekulunga lokutfutfukako abuye avisise indlela lolutsintsa ngayo inshokutsini;
sebentisa tivumelwano ngekulunga lokukhulako;
sebentisa tiphumuti ngalokulungile nangetinhlobo letehlukene tetinhloso njengekucacisa inshokutsi, kukhomba budlelwane beluhlelo, nekwengeta kugcizelela;
sebentisa tinhlobo letehlukene telulwimi lolunongiwe, njengetisho, tiga tenkhulumo netaga ngalokufanele;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa luhlelomagama emishweni ngekulunga lokutfutfukako abuye avisise indlela lolutsintsa ngayo inshokutsini;
sebentisa tivumelwano ngalokulungile;
sebentisa tiphumuti ngalokulungile ngetinhlobo letibanti lelehlukene tinhloso njengekucacisa inshokutsi, kukhomba budlelwane beluhlelo nekwengeta kugcizelela;
sebentisa tinhlobo letibanti letehlukene telulwimi lolunongiwe njengetisho, tiga tenkhulumo netaga ngalokufanele;
Umphumela Wekufundza 4 (Uyachubeka) Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo. Emacophelo Ekuhlola Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe: 
 tfutfukisa kucikelela lulwimi ngalokujulile:
bona abuye afake inselele enkhulumeni letsatsa luhlangotsi, inkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva, luvelomagama naleyo leyinkhohliso na lehlungako.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tfutfukisa kucikelela lulwimi ngalokujulile:
bona abuye afake inselele enkhulumeni letsatsa luhlangotsi, inkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva, luvelomagama naleyo leyinkhohliso nalehhungako abuye acwaninge netindlela letincono tekubeka inkhulumo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tfutfukisa kucikelela lulwimi ngalokujulile:
chaza abuye ahumushe indlela imilayeto lebhacile nalesebaleni, emagugu nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo, lekuveta ngayo simo sesikhulumi/setsamelilwati/umfundzi/setsameli;
bona abuye afake inselele enkhulumeni lebhacile letsatsa luhlangotsi, inkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva, luvelomagama naleyo leyinkhohliso nalehhungako abuye akhicite netindlela letincono tekubeka inkhulumo.
LOKUCUKETFWE NETIMONGCONDVO TEKUZUZA EMACOPHELO EKUHLOLA
Kulesigaba kwetfulwa lokucuketfwe nesimongcondvo kwesekela kuzuzwa kwemaCophelo ekuHlola. Lokucuketfwe losekuphawuliwe kudzinga kutsi kunakekelwe ngendlela yekutsi kusitwe bafundzi ekuchubekeleni embili kute bazuze imiPhumela yekuFundza. Lokucuketfwe kufanele kuhambisane nemiPhumela yekuFundza kungabukwa kona nje kuphela. Timongcondvo letiphakanyisiwe titawusita kutsi lokucuketfwe kugcile etimeni letinengcondvo kubafundzi ngako-ke kusita kufundza nekufundzisa. Thishela kufanele acikelele kusebentisa timongcondvo letetayelekile emmangweni, kungasito letiphawulwe lapha ngenhla nje kuphela kodvwa letingaba nguletifanele bafundzi. Lokucuketfwe nesimongco uma kucatsaniswe nekuzuza emaCophelo ekuHlola kunika luhlakasimo ekwakheni tiNhlelo tekuFundza. Ticondziso tetiNhlelo tekuFundza tinika imininingwane leminyenti ngaloku.
Kuko konkhe kufundziswa kwelulwimi, ematheksthi angasetjentiswa njengesisekelo, kantsi futsi tinhlobo letitsite tematheksthi tingakhicitwa njengemkhicito walencenye yalomshikashika. Ngekukhicita ematheksthi laya ngekujula kusuka eBangeni leli-10 kuya eBangeni leli-12, emaCophelo ekuHlola lafanele akhombisa kutfutfuka. Ematheksthi lalula nalawo lalukkhuni asisekelo sekutfutfuka kuto tonkhe tilwimi.
Ngako-ke ematheksthi angumtfombo 'walokucuketfwe nesimongcondvo' ekuchumaneni, ekufundzeni nasekufundziseni tilwimi ngalokuhlanganisiwe.
Tonkhe tinhlobo letehlukene tematheksthi letisetjentiswako naletikhicitwako kufanele tembulele umfundzi ngaloku lokulandzelako:
kunotsa lokufanele kwesimo setenhlalo, emasiko nemlandvo lotfutfukisa kuvisisa emagugu nemihambo yelulwimi;
tinhlobo letibanti letehlukene temibono leminyenti;
tibonelo telulwimi lolukhulunywako nalokubhalwako letinetakhiwo letehlukene ekusiteni umfundzi kutfutfukisa kusebentisa lulwimi ngalokufanele nangalokulungile;
kuhlatiya tinkhulumo letitsatfwa njengemaciniso kantsi tihlukumeta imiva yalabanye, letitsatsa luhlangotsi netinkhulumo letingakacondzi kute kutfutfukiswe kucabanga ngalokujulile;
budlelwano bemandla elulwimi naletinye tilwimi;
kutfutfukisa kucikelela tetsamelilwati lekukhulunywa nato, inhloso nesimongcondvo lesihambisana nesimo semoya, liphimbo nekukhetseka kwemagama;
timphawu netakhiwo tetinhlobo letibanti letehlukene temateksthi letikufaka ekhatsi ematheksthi labhaliwe;
tinhlobo letehlukene temasu ekusetjentiswa kwelulwimi, njengetinhlobo letibanti letehlukene telulwimi lolunongiwe nalolwakhako njengetinongo tenkhulumo kanye nelulwimi lwebuciko.
Tilwimi - SiSwati LuLwimi LwekuCala LwekweNgeta
Indlelanchubo leyeme emitfonjeni yematheksthi yehlwaya kutsi ematheksthi tisebenta njani. Inhloso yenchubomgomo yekufundza lulwimi lesebentisa imitfombo yematheksthi inika bafundzi litfuba lekutsi babe bomphetsa, batetsembe, bafundze ngalokujulile, babhali, bahlatiyi, nebahleli bematheksthi. Ifaka ekhatsi kulalela, kufundza, kuhlatiya nekuhlahlela ematheksthi ngenjongo yekuvisisa indlela letikhicitwa ngayo nemiphumela yato. Ngalokuhlanganisa tinchubo ngalokujulile, bafundzi bafundza kuba nelikhono lekuhlola ematheksthi. Indlelanchubo yekusebentisa ematheksthi iphindze ifake ekhatsi kukhicita tinhlobo letehlukene tematheksthi kwentela tinhloso tetsamelilwati letitsite. Lendlelanchubo yakhiwe kuvisisa indlela ematheksthi lakhiwe ngayo.
Indlelanchubo yekufundza lulwimi ngekulusebentisa isho kutsi uma kufundvwa lulwimi, umfundzi kumele etfulwe ngalokusobala abe sesimeni sekulukhuluma abuye anikwe ematfuba lamanyenti ekulusebentisa kumbe kulukhicita ngekuchumana ngetindzaba tetinhloso tetimonhlalo. Kufundza lulwimi kufanele kube kwemvelo, kube yindlelanchubo lengakahleleki lechubekela eklasini lapho emakhono ekwati kufundza/kwehlwaya/-kubhala/ kwetfula afundvwa khona ngendlela yemvelo - bafundzi bafundza ngekuhlala bafundza njalo bafundza kubhala ngekuhlala babhala njalo.
Kuvisisa indlela ematheksthi lakheke ngayo
Ematheksthi akhicitwa ngekwesimongcondvo lesitsite ngekuba nenhloso letsite netetsamelilwati letisengcondvweni. Tigaba letehlukene tematheksthi tinemisebenti lehlukene kantsi futsi tibuye tilandzele imitsetfo letsite mayelana netakhiwo, sitayela, luhlelo, silulumagama nalokucuketfwe. Loku kubitwa ngekutsi tinhlobo tematheksthi. Bafundzi badzinga kuvisisa nekukhicita tinhlobo letehlukene tematheksthi.
Ematheksthi abuye avete timongcondvo temasiko netepolitiki letakhelwe kuto. Lulwimi lolusetjentiswe ematheksthini lwendlulisa imilayeto lephatselene nemagugu emasiko nesimo setepolitiki sebantfu lababhalile nobe bahleli. Ngako-ke atsatsa juhlangotsi. Bafundzi kufanele bakwati kuhumusha nekuphawula ngemagugu nangendlela lekutsatfwa ngayo tintfo kutekuchumana.
Ematheksthi angehlukaniswa ngetigaba letimbili: lasetjentiswako nalakhicitwako. Imininingwane yato ifakwe kuletinhla letilandzelako. Letinhla ngeke tifake ekhatsi tonkhe tinhlobo tematheksthi letikhona - thishela ukhululekile kutsi engete ematheksthi langasetjentiswa ekufundziseni lulwimi ngendlela yekuhlanganisa. Inhloso yaletinhla kunika thishela ligunya lekukhetsa kabanti loko lokungasetjentiswa kumbe kukhicitwe. Imininingwane yaloko lokudzingekako ngekwekujiya kwematheksthi nekukhetseka kwemagama ngalokuhlelekile kufakwe etiCondzisweni tekuHlela tiNhlelo tekuFundza.
Temibhalo: Ema-eseyi Emafilimu Inoveli Temdzabu Tindzaba letimfisha Tinkhondlo (kufaka ekhatsi tibongo) Umdlalo Umlandvomphilo Umlandvomphilo wembhali
Letinye tinhlobo temibhalo lekufanele tifundvwe eBangeni 10 - 12 tifaka ekhatsi: Imibhalombiko, imitfombolwati, tekuticambela, tibonwa, timviwa, timviwabukelwa netekuchumana lenhlobonhlobo. Kufanele kukhetfwe tinhlobo letibanti letikhetsiwe tematheksthi letisetjentiswa ekufundziseni ngendlela yekuhlanganisa eminyakeni lemitsatfu.
Ematheksthi latinotsisalwati letingakaphocelelwa: Kwenta samdlalo, kucocwa kwetindzaba, tindzaba temsakato/tamabonakudze, imidlalo yemsakato/yamabonakudze, kucoca ngemabandla, tindzaba tabo letimfisha/tinkondlo/imidlalo, emakhathuni, tibonwasenamisi, emahlaya, timphawu, njll.
SEHLUKO 4
KUHLOLA
SINGENISO
Kuhlola kuyintfo lebucayi eSitatimendeni seKharikhulamu saVelonkhe semaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele). Kuhlola kuyinchubomgomo yekugcogca nekuhumusha bufakazi kute kwentiwe sincumo ngemiphumela yemfundzi. Bufakazi bungagcogcwa ngetikhatsi nasetindzaweni letehlukene, ngekusetjentiswa kwetindlelanchubo, tinsita, tinkhambiso kanye netinhlobo letehlukene tekuchumana.
Kucinisekisa kutsi imiphumela yekuhlola ingatfolakala iphindze isetjentiselwe tinhloso letinyenti esikhatsini lesitako, kufanele icoshwe. Kunetindlela letinyenti tekucopha imiphumela yebafundzi. Letinye taletindlela titawuchazwa kabanti kulesehluko. Letinye ticondzana ngco netifundvo etiCondziswenimgomo tetinHlelo tetiFundvo.
Kunebantfu labanyenti lababambe lichaza kutemfundvo labanelutsandvo lwekutsi bafundzi bachuba kanjani emaBangeni 10 - 12. Loku kufaka ekhatsi bona bafundzi cobo lwabo, batali, bondli, bachasitimali, ematiko etemfundvo esifundza, Litiko leTemfundvo, Lihhovisi Langcongcoshe Wetemfundvo, bacashi, netikhungo temfundvo lephakeme nekucecesha. Kute kutfolakale umphumela lophelele webafundzi netincumo ngemphumelelo yemfundzi, imiphumela yekuhlolwa kufanele ibikwe. Kunetindlela letinyenti tekubika. TiCondziso teluHlelo lwekuFundza, neticondziso tekuhlola tichaza tindlela tekucopha nekubika ngeluhlolo lolwentiwa esikolweni nelwangaphandle kanye nekunika ticondziso ngemininingwane lecondzene ngco nekuhlolwa kwesifundvo.
TIZATFU TEKUHLOLA
Ngembi kwekutsi thishela ahlole bafundzi, kubalulekile kutsi inhloso yekuhlola ibekwe sobala ngalokuvakalako. Kuvisisa tinhloso tekuhlola kucinisekisa kutsi kunebudlelwane lobukahle emkhatsini wetinhloso netindlela tekuhlola. Loku ngalokunjalo kusita kucinisekisa kutsi tincumo netiphakamiso teluhlolo nguletenelisako naletemukelekako ngekwenhloso nome tinhloso letitsite.
Kunetizatfu letinyenti letibangela kutsi umsebenti webafundzi uhlolwe. Loku kufaka ekhatsi kulandzelela inchubo yemfundzi, nekunika umbiko, kuhlola nobe kulungisa tihibe tekufundza, kukhetsa, kukhokhela, kusekela kufundza, kutfolwa kwetitifiketi kanye nekwendluliselwa ebangeni lelilandzelako.
Kulekharikhulamu kufundza nekuhlola kutintfo letingete tehlukaniswa. Kuhlola kusita bafundzi ekutilinganiseni kubaluleka kwekufundza kwabo. Kunika bafundzi lwati ngenchubekelembili yetifundvo tabo kuphindze kubasite kutsi balawule imfundvo kanye nekutsatsa tincumo ngekufunda kwabo. Ngaloko-ke luhlolo lunika lwati ngekutsi kufundza nekufundzisa kunayo yini imphumelelo yekufinyelela emiPhumeleni yekuFundza lemisiwe. Uma luhlolo lungakhombi inchubekelembili, emasu ekufundza nekufundzisa kufanele antjintjwe ngalokufanele.
Tilwimi - SiSwati LuLwimi LwekuCala LwekweNgeta
TINHLOBO TEKUHLOLA
Lesigaba sichaza letinhlobo teluhlolo letilandzelako:
luhlolokucilonga;
Luhlolonchanti lubaluleke ekucaleni kwelibanga, kantsi lungasetjentiswa ekucaleni kwanobe ngutiphi tikhatsi tekufundza. Lusetjentiswa kutfola loko bafundzi lasevele bakwati nalabangakhona kukwenta. Luyasita ekuhleleni imisebenti nasekutfutfukiseni luHlelo lwekuFundza. Kucopha luhlolonchanti akukahleleki.
Luhlolokucilonga
Kungasetjentiswa nobe nguluphi luhlobo lweluhlolokucilonga ngetinhloso tekutfola imbangela nobe timbangela tetihibe tekufundza. Luhlolokucilonga lusita ekutfoleni emasu ekwesekela nobe kutfola tidzingo letiphatselene nelusito ekufundziseni nobe ekulungiseni emaphutsa. Lusebenta njengelizinga lekusita ekuchazisiseni tinjongo teluHlelo lwetiFundvo nobe kutfola lapho kufundza kungakaphumeleli khona kute kumiswe emasu ekusita.
Nanobe nguluphi luhlobo lweluhlolo lolusetjentiswa ekunikeni umfundzi umbiko lusuke lugcwalisa tinhloso teluhlololuphenyo. Luhlololuphenyo luyintfo lebalulekile ekufundziseni nasekufundzeni. Lulawula lubuye lwesekele inchubo yekufundzisa. Bonkhe labatsintsekako bayalusebentisa loluhlobo lwekuhlola kutfola lwati ngenchubekelembili yebafundzi. Umbiko lowakhako uyincenye lebalulekile yeluhlolo ngetinhloso tekuphenya.
Uma luhlolo lusetjentiselwa kucopha tincumo ngendlela umfundzi lasebenta ngayo kanye nemphumelelo yemsebenti wemfundzi, lusebenta ngekwenhloso yesibutselo /yekugcogca. Luhlolosibutselo lunika sitfombe semphumelelo yemsebenti nenchubo yemfundzi nganobe ngusiphi sikhatsi lesidzingeka ngaso. Luhlolosibutselo lungentiwa ekupheleni kwemsebenti lowodvwa, sigamu semsebenti, tikhatsi tekufundza, lithemu, sigamu semnyaka nobe umnyaka. Luhlolosibutselo lufanele lulungiselelwe kantsi tinsita nemasu ekuhlola kufanele kusetjentiswe kuze bafundzi bakwati kukhombisa kahle emakhono abo.
LUFANELE LUBE NJANI LUHLOLO FUTSI LWENTENI
Luhlolo kumele:
luvisiswe ngumfundzi kanye nemmango jikelele;
lucondze ngco;
luhambisane netindlela tekufundza nekufundzisa;
lume ngendlela yemigomo lemisiwe yemaCophelo ekuHlola;
lunike bafundzi ematfuba lamanyenti;
luhambisane ngalokusemandleni ekufundza kwebafundzi lubuye lwemukeleke;
lungabi nemibandzela;
lusebentise tinsita letehlukene tekuhlola; kanye nekusebentisa tinhlobo letinyenti tetindlela tekuhlola.
KUHLOLWA KANJANI?
Kuhlolwa kwebafundzi nguthishela kufanele kube nekwetsembeka lokukhulu. Loko kusho kutsi kwehlulela kwathishela kufanele kube liciniso ngato tonkhe tikhatsi, lokuhlolwako, nalabo labamakako. Tincumo letentiwa ekuhlolweni kufanele tikhombe kwemukeleka - loko kusho kutsi tincumo kufanele titsatfwe ngaleto tifundvo lebetihlolwa.
Njengobe luhlolo ngalunye lungete lwaba nekwetsembeka nekwemukeleka lokuphelele, tincumo ngenchubo yemfundzi kufanele titsatfwe ngetinhlobo letingetulu kwalunye luhlobo lwekuhlola. Loku kuyinchubomgomo yeLuhlolo loluchubekako. Luhlolo loluchubekako lisu lekutsatsa tincumo ngemisebenti leminyenti yemfundzi netehlakalo letenteka ngetikhatsi letehlukene ekufundzeni kwakhe. Lufaka ekhatsi imisebenti yekuhlola leyentiwa umnyaka wonkhe, kusetjentiswa tindlela letehlukene tekuhlola njengetivivinyo, luhlolo lwekuphela kwemnyaka, imiklamo nemisebentisabelo (ema-asayinimenti), temlomo, lokubhalwako nemsebenti wetandla nawo uyahlolwa. Bufakazi bemsebenti lowentiwa bafundzi njengencenye yeLuhlolo loluchubekako bugcinwa kuphothifoliyo. Tifundvo letehlukene tinemigomo yato ngendlela lekufanele tifakwe ngayo kuphothifoliyo. TiCondzisomgomo teluHlelo lwekuFundza tikubeka sobala loku.
Luhlolo loluchubekako lwentiwa emaklasini etikolo kantsi futsi lubhekene ngco nendlela luhlolo loluhlanganiswe ngayo enchubeni yekufundza nekufundzisa nasekufundziseni. Bothishela bakhona kwati bafundzi babo ngekubafundzisa malanga onkhe, ngekubuta imibuto, ngekubacaphela, nangekuchumana nebafundzi nekubabona uma bachumana nalabanye.
Luhlolo loluchubekako lufanele lusetjentiswe kuto tonkhe tigaba tekharikhulamu letihlolisiswe ngekubhala tivivinyo nemisebentisabelo (ema-asayinimenti) naleyo lehlolisiswe ngaletinye tindlela, njengekwenta, kusebentisa bufakazi bekufundza ngekukhuluma nangekwenta.
Tilwimi - SiSwati LuLwimi LwekuCala LwekweNgeta
Kutihlola
Yonkhe imiPhumela nemaCophelo ekuHlola asobala. Bafundzi bayakwati loko labafanele bakwente. Bangabamba lichaza lelimcoka ekutihloleni, ngekuwubuketa umsebenti ngembi kwekutsi umfundzisi ente luhlolo lwekugcina. Kutihlola indlela yabo yekufundza kuyincenye lemcoka ekufundzeni.
Kuhlolana kwabontsanga
Kuhlolana bodvwa njengabontsanga, basebentisa tinhla tekutikhumbuta nobe imitsetfo lemiselwe kuklomelisa (emarubhriki) kusita bonkhe bafundzi labahlolwako nalabo labahlolako. Kwabelana ngemigomo yekuhlola kunika bafundzi emandla ekuhlola umsebenti wabo newalabanye.
Kuhlolwa kwemacembu
Kusebenta emacenjini ngemphumelelo kungulomunye weMiphumelamcoka. Kuhlola umsebenti wemacembu kufaka ekhatsi kutfola bufakazi bekubambisana kwebafundzi emacenjini, kusitana, behlukaniselana imisebenti, nekuhlanganisa tiphakamiso tabo kute takhe umkhicito lobumbene nalophatsekako. Kuhlola ngemacembu kubuka inchubomgomo kanye nemkhicito. Kufaka ekhatsi kuhlola emakhono etenhlalo, kusetjentiswa kwesikhatsi, kusetjentiswa kwetinsita nekusebentisana kwemacembu kanye nemikhicito yawo.
TINDLELA TEKUGCOGCA BUFAKAZI BEKUHLOLA
Kunetindlela letehlukene tekugcogca bufakazi. Letinye tato tichazwe lapha ngentansi.
Loluhlobo lwekuhlola alukahleleki luvumela kucopha tinhlobo letinyenti tebufakazi bebafundzi labehlukene nangetikhatsi letehlukene. Loluhlobo lwekuhlola luphatselene nemisebenti lefuna kutsi bafundzi bachumane kute bakwati kutfola sisombululo nobe umkhicito lofanako. Kucaphelisisa kufanele kuhlelwe kantsi futsi kufanele kusetjentiswe tinsita letifanele tekucaphelisisa.
Luhlolosivivinyo luhlelekile kwentela kutfola imiphumela lefanako kubo bonkhe bafundzi ngendlela nangesikhatsi lesifanako. Loluhlobo lwekuhlola lunika bufakazi lobucinisekiswe ngemamaki latsite latfolwe ngulowo nalowo mfundzi. Nangabe tivivinyo neluhlolo kusetjentiswe kahle kuhlala kungulokubalulekile kukharikhulamu ngobe kunika bufakazi lobugcwele baloko lokufundziwe.
Kuhlola ngemisebenti
Kuhlola ngekunika imisetjentana yindlela lekuhloswe ngayo kukhombisa emakhono ebafundzi ekusebentisa lwati labalutfolile etimeningcondvo letingaketayeleki nangaphandle kweliklasi. Kuhlola imphumelelo yalokwentiwako kufaka ekhatsi leto tincenye temsebenti lowentiwa etifundvweni, kutfolwa kutsi bafundzi bakhona kangakanani kuhlanganisa ithiyori nekwenta. Imigomo, emacophelo nobe imitsetfo leyengamele kuhlolwa kwemsebenti, ichazwe kumarubhiriki noma etinhleni tekutikhumbuta temsebenti, nekusita umfundzisi kusebentisa kuncuma lokuceceshiwe ekuhloleni umsebenti walowo nalowo mfundzi.
KUCOPHA (KUREKHODA) NEKUBIKA
Kurekhoda nekubika kubandzakanya indlela yekugcogca imininingwane legcogcwe nakuhlolwa kute ihlahlelwe ngalokuhlelekile ibuye ishicilelwe ngendlela lengenamaphutsa nalevakalako.
Tindlela tekucopha
Kunetindlela letehlukene tekucopha. Kulukhuni kwehlukanisa tindlela tekucopha netindlela tekuhlola umsebenti webafundzi.
Loku lokulandzelako kusibonelo setinsita letehlukene tekucopha:
tilinganiso;
Letinsita tichazwe lapha ngentansi.
Tilinganiso
Tilinganiso tindlela lekungunome ngutiphi tekumaka lapho kusetjentiswe khona emasimboli (njengekutsi A nobe B) nobe limaki (njenga-5/10 nobe 50%) lelichazwe kabanti kuchumanisa emazinga nenchazelo nemphumelelo yemsebenti wemntfwana ladzingekile kutsi kuzuzwe lelo limaki. Umniningwane ubaluleke kwendlula lelo zinga lemamaki enchubeni yekufundza nekufundzisa njengobe kunika bafundzi umcondvo locacile waloko lokuzuziwe nekutsi kukuphi nobe kubangelwe yini kutsi lizinga lelilindzelikile lingakazuzwa. Tindlela takadzeni tekumaka tisebentisa kakhulu tilinganiso ngaphandle kwemininingwane lechazako, lokwenta kubelukhuni kutfola lapho umfundzi aphumelela khona nalapho anebutsakatsaka khona ngekwemiphumela lehlosiwe. Emazinga lasitfupha emphumelelo yemakhono asetjentiswe eSitatimendeni seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele)
Tilwimi - SiSwati LuLwimi LwekuCala LwekweNgeta
Tinhla tekutikhumbuta ticuketse titatimende letehlukene tekuchaza loko lokufanele kwentiwe bafundzi emsebentini lotsite. Uma sitatimende (luphawu) lesitsite eluhlwini lwekutikhumbuta lungacashelwa njengalolwenetiswe ngumfundzi emsebentini wakhe, leso sitatimende siyamakwa. Tonkhe titatimende letimakiwe eluhlwini (njengemigomo leyenelisiwe) tichaza loko umfundzi laphumelele kukuzuza. Letinhla tekutikhumbuta tisita kakhulu ekuhloleni umsebenti wabontsanga nobe wemacembu.
Emarubhriki ayinhlanganisela yetilinganiso netinchazelo temazinga. Acuketse emacophelo lenyuka ngemazinga lanesilinganisozinga lachaza silinganiso semazinga lemukelekile emsebenti lowemukelekako kulowo nalowo mkhakha wesilinganiso. Imitsetfo lemiselwe kuklomelisa idzinga kutsi bothishela bati ngaphandle kwekungabata loko lokudzingwa ngumphumela. Emarubhriki angaba ngukhukhulelangoco, lonika sitfombe lesiphelele selizinga lelidzingekako, ahlola umsebenti ngalokuphelele, kantsi futsi kungaba ngemarubhriki lahlahlelako, wona anika sitfombe lesicacile setimphawu letisobala tesakhiwo semsebenti. Kulesinye sikhatsi tihlanganiswa totimbili letinhlobo temarubhriki. TiCondziso tetinHlelo tetiFundvo tinika tibonelo temarubhriki esifundvo ngasinye.
Kwakha irubhrikhi umfundzisi kufanele anake loku:
Nguyiphi imiphumela lehlosiwe?
Nguwaphi emaCophelo ekuHlola lahloswe ngumsebenti?
Nguluphi luhlobo lwebufakazi lobufanele bugcogcwe?
Ngutiphi tinhlobo tetinsitakuhlola letitawusetjentiswa naletitawufanela leyo naleyo ncenye yemsebenti (njengenchubomgomo nemkhicito)?
Nguluphi luhlobo lwelwati lolufanele lube bufakazi?
Nguluphi luhlobo lwemakhono latawusetjentiswa kumbe tinyatselo letitsatfwako?
Nguwaphi ematfuba ekwetfula imibono, emagugu nobe tindlela lekutsatfwa ngato tintfo lavela kulomsebenti nekutsi ngukuphi kwaloku lokufanele kuhlolwe nekutsi kanjani?
Ngabe irubhriki yinye itawusetjentiswa ekuphumeleliseni yonkhe imiPhumela nemaCophelo ekuHlola nobe lomsebenti udzinga emarubhriki lamanyenti yini?
Mangaki emarubhriki ladzingekile ekuhloleni umsebenti?
Kuyintfo lebalulekile kutsi umfundzisi acocisane nebafundzi ngemarubhriki ngembikwekutsi bente umsebenti. Irubhriki ihlose kuchaza kokubili, kufundza nekusebenta lokumele kubhekiswe kuko, ibuye ibe sikhali lesinemandla ekutihloleni.
Kubika ngemsebenti nemphumelelo (yemfundzi)
Kubika ngemphumelelo yemsebenti kwatisa bonkhe labatsintsekako nobe labanelutsandvo lwenchubo yemfundzi. Uma bufakazi sebugcogciwe bahunyushwa, bothishela kufanele bacophe imiphumela yebafundzi. Kufanele kwentiwe imisebenti leyanele yeluhlolosibutselo kute umbiko wente sitatimende ngelizinga lemphumela wemfundzi.
Sitatimente seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 sisebentisa silinganiso semazinga lasitfupha emphumela. Lesilinganiso sikhonjiswe ethebulini 4.1.
Lithebula: 4.1 Silinganiso semiphumela yeSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele)
Emazinga Tinchazelo Temakhono Emamaki Ngema-%
Imphumelelo ngemalengiso 80 - 100
Imphumelelo ngelicophelo lelisetulu 60 - 79
Imphumelelo ngalokwenelisako 50 - 59
Imphumelelo ngalokulingene 40 - 49
Imphumelelo leyincenye 30 - 39
TINCHAZELO TEMAKHONO ESIFUNDVO
Kusita ngesilinganisozinga sekuzuzwa kwemiPhumela yekuFundza emaBangeni 10 - 12, emakhono esifundvo achaziwe kwehlukanisa loko lokulindzelekile ebangeni ngalinye laloko umfundzi lafanele akwati futsi akuzuze. Emazinga lasitfupha ekulinganisa emakhono achaziwe kuleso naleso sifundvo salelo nalelo banga. Letinchazelo titawusita bafundzisi kuhlola bafundzi babahlele ngekwemazinga labafanele. Letinchazelo tifinyeta taloko lokwendlalwe ngalokubanti kumiPhumela yekuFundza kanye nasemaCophelweni ekuHlola, tibuye tinike timphawu letehlukene letiveta imphumelelo yelizinga lelitsite. Lamazinga lehlukene emphumelelo kanye nemikhakha yawo yemaphesenti akhonjiswe ethebulini 4.1.
Kuhambisana nenchubomgomo nekuhlola ngekwemfundvo lemiselwe emakhono konkhe kuhlola lokwentiwa etikolweni nangaphandle kufanele kulandzele lemigomo. Emamaki angahle kulesinye sikhatsi asetjentiswe ekuhloleni imisebenti letsite kodvwa, imisebenti kufanele ihlolwe ngekulandzela emarubhriki kunekutsi kumane nje kumakwe timphendvulo letemukelekako bese kunikwa emamaki ngekwelinani lemathikhi. Titatimende temakhono esifundvo tichaza zingancane wemakhono, lwati, tindlela lekutsatfwa ngayo tintfo nemagugu lekufanele kutsi umfundzi akukhombisele kuphumelela kulelo nakulelo zinga lesilinganiso. Uma bothishela / bahloli balungisa umsebenti wekuhlola / imibuto, kufanele bacinisekise kutsi leyo mibuto icondze luhlangotsi lwemphumela lotsite. Licophelo lekuHlola lelingilo kufanele lisetjentiswe ekwakheni emarubhriki ekuhlola lomsebenti / imibuto. Letinchazelo tikhombisa ngalokusobala lizingancane laloko lekufanele kuzuzwe kulelo nalelo zinga lesilinganiso. Letinchazelo tikhomba ngalokusobala zingancane welizinga lelilindzelekile kuleso naleso sigaba semazinga Tinchazelo temakhono alesifundvo avela ekugcineni kwalesehluko.
KWENDLULISELWA EMABANGENI LALANDZELAKO
Tinyenti tindlela tekwakha likhadimbiko kodvwa kuncono uma lilula ngoba lilandzeleka kalula, ingce nje uma yonkhe imininingwane lebalulekile yelwati loludzingekako ifakiwe. Emakhadimbiko kufanele afake ekhatsi imininingwane ngemsebenti wonkhe wemfundzi kufaka ekhatsi loku lokulandzelako:
lapho umfundzi asebente kahle kakhulu khona;
lusito laludzingako nobe lalutfolile lapho kudzingeke khona;
umbiko lowakhako lophawula ngemsebenti uma ucatsaniswa nemsebenti wakhe wangaphambili/ netidzingo tesifundvo; kanye nenchubekelembili letfutfukako yemfundzi ekwatini indlela lafundza ngayo.
Kwengeta, emakhadimbiko kufanele afake ekhatsi loku lokulandzelako:
ligama lesikolo;
ligama lemfundzi;
libanga lemfundzi;
umnyaka nethemu;
lusuku;
lusuku lwekuvalwa nekuvulwa kwesikolo;
TINCHAZELO TEMAKHONO ELULWIMI LWEKUCALA LWEKWENGETA
Tinchazelo temakhono
80-100% Ekugcineni kweliBanga leli-10 umfundzi Imphumelelo lophumelele ngemalengiso anga:
ngemalengiso coca abuye etfule temlomo ngekutetsemba, lokunemicabango lehambelanako, nalehlangene; khombisa kucaphelisisa nekusebenisa lulwimi lolukhombisa luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute abone, ahumushe, ahlahlele abuye achaze lwati ngekwetinhlobo letehlukene tetinhloso; sebentisa lulwimi ngalokushelelako etimeni letehlukene tekuchumana akhombisa timphawu letenelisako tekuveta imiva.
bona, ahumushe, ahlahlele abuye achaze ematheksthi ngemphumelelo nangekutetsemba uma afundza nanobe ehlwaya; khombisa kuvisisa lokuhle, acinisekise abuye esekele imibono yakhe ngalokucacile; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelelako naleveta imiva ngemalengiso; khombisa luvelo lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngemalengiso anga:
coca abuye etfule temlomo ngalokuchubekako, ngekutetsemba, lokunemicabango lehambelanako nalehlangene; khombisa kucaphelisisa nekusebentisa lulwimi lolukhombisa luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute abone, ahumushe, ahlahlele ahlole lwati ngekwetinhlobo letehlukene tetinhloso; sebentisa lulwimi ngalokushelelako etimeni tekuchumana letehlukene akhombisa timphawu leticacile tekuveta imiva.
humusha, ahlahlele, ahlole achaze ematheksthi ngemphumelelo nangekutetsemba uma afundza nanobe ehlwaya; khombisa kuvisisa lokuhle kakhulu, acinisekise abuye esekele imibono yakhe ngalokucacile; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelelako naleveta imiva ngemalengiso; khombisa luvelo lwetinhlobo letehlukene temibono kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi ekuticambela, lanemicabango lehambelanako, lehlangene nalelungile; cikelela ngemphumelelo tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo, netakhiwo; kha imicabango netiphakamiso ngalokuchubekako nangalokuhhungako, akhombisa bufakazi lobucacile bebugagu kanye nesitayela sakhe lesitfutfukako; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngaphandle kwelusito kucinisekisa buncono lobukhulu.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi lophumelele ngemalengiso anga:
hlala acoca abuye etfula temlomo njalo ngalokuchubekako, ngekutetsemba, lokunemicabango lehambelanako nangalokuhlangene; khombisa kucaphelisisa lokutfutfukako nekusebentisa lulwimi lolukhombisa luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute abone, ahumushe, ahlahlele abuye ahlole lwati ngekwetinhlobo letehlukene tetinhloso; sebentisa lulwimi ngalokushelelako nangendlela leveta imiva etimeni letibanti letehlukene tekuchumana.
humusha, ahlahlele, ahlole abuye achaze ematheksthi ngemphumelelo nangekutetsemba lokukhulu uma afundza nanobe ehlwaya; khombisa kuvisisa ngemalengiso, acinisekise abuye esekele imibono yakhe ngemalengiso; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelelako naleveta imiva; khombisa luvelo lwetinhlobo letibanti letehlukene temibono kanye netindzaba temasiko.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo temakhono
Imphumelelo ngemalengiso (Iyachubeka) ngekutetsemba nangekulunga lokutfutfukako; bona, ahumushe, ahlahlela, abuye achaze umehluko lobhacile emkhatsini wetinshokutsi nemisebenti yemagama kanye netakhiwo temagama; bona, achaze abuye asebentise tinhlobo letehlukene tetakhi temisho ngetinhloso tekusebentisa lulwimi lwamalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngemalengiso.
Tinchazelo temakhono visisa abuye asebentise takhi netimiso telulwimi ngekutetsemba, nangalokulungile; bona ahumushe, abuye achaze umehluko lobhacile wetinshokutsi nemisebenti yemagama kanye netakhiwo tawo; bona, achaze, ahlole abuye asebentise tinhlobo letehlukene tetakhi temisho ngetinhloso tekusebentisa lulwimi lwangamalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite; khombisa likhono lekusebentisa luhlelo nesilulumagama ngemalengiso.
Tinchazelo temakhono visisa abuye asebentise takhi netimiso telulwimi ngekutetsemba nangalokulungile; bona, ahumushe abuye achaze umehluko lobhacile wetinshokutsi nemisebenti yemagama kanye netakhiwo tawo; bona, achaze, ahlole abuye asebentise tinhlobo letibanti letehlukene tetakhi temisho ngekwatinhloso tekusebentisa lulwimi lwangamalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite; khombisa likhono lekusebentisa luhlelo nesilulumagama ngemalengiso.
Tinchazelo temakhono
60-79% Ekugcineni kweliBanga leli-10 umfundzi Imphumelelo lophumelele ngelicophelo lelisetulu anga:
ngelicophelo lelisetulu coca esikhatsini lesinyenti abuye etfule temlomo ngekutetsemba lokunemicabango lehambelanako, nalehlangene; khombisa kucaphelisisa lokutfutfukako nekusebentisa lulwimi lolukhombisa luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute abone abuye ahumushe lwati ngekwetinhlobo letehlukene tetinhloso kodvwa akhombise kungabata nakahlahlela nanobe achaza; sebentisa esikhatsini lesinyenti lulwimi ngalokushelelako nangendlela leveta imiva etimeni letehlukene tekuchumana.
humusha abuye abone ematheksthi esikhatsini lesinyenti ngekutetsemba uma afundza nanobe ehlwaya kodvwa akhombise kungabata uma ahlahlela nanobe achaza; khombisa kuvisisa lokuhle emele abuye acinisekise imibono yakhe kahle; fundza ngalokuvakalako akhombisa indlela lenhle leshelelako naleveta imiva; khombisa luvelo lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule esikhatsini lesinyenti ematheksthi ekuticambela, lanemicabango lehambelanako, nalehlangene kodvwa ngekuncipha kwemaphutsa; cikelela tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha esikhatsini lesinyenti imicabango netiphakamiso ngalokunemininingwane, ngalokuchubekako, nangalokuhhungako ngalesinye sikhatsi nangendlela yebugagu akhombisa bufakazi bekutfutfuka kwesitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo esikhatsini lesinyenti ngekutimela kucinisekisa kuwenta ube ncono.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngelicophelo lelisetulu anga:
coca abuye etfule temlomo esikhatsini lesinyenti ngekutetsemba lokunemicabango lehambelanako nalehlangene; khombisa kucaphela lokutfutfukako nekusebentisa lulwimi lolukhombisa luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute abone, abuye ahumushe, lwati ngekwetinhlobo letehlukene tetinhloso kodvwa akhombise kungabata nakahlahlela nanobe ahlola; sebentisa lulwimi esikhatsini lesinyenti ngalokushelelako nangendlela leveta imiva etimeni letehlukene tekuchumana.
humusha abuye ahlahlele ematheksthi esikhatsini lesinyenti ngekutetsemba uma afundza nanobe ehlwaya kodvwa akhombise kungabata lokutsite uma ahlola nanobe achaza; khombisa kuvisisa lokuhle abuye emele acinisekise imibono yakhe kahle; fundza ngalokuvakalako akhombisa indlela lenhle leshelelako naleleveta imiva; khombisa luvelo lwemibono lehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule esikhatsini lesinyenti ematheksthi ekuticambela, lanemicabango lehambelanako, lehlangene nalelungile; cikelela tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha esikhatsini lesinyenti imicabango netiphakamiso ngalokuchubekako, ngalokuhhungako, ngalesinye sikhatsi ngebugagu akhombisa bufakazi besitayela sakhe lesitfutfukako; buyeketa abuye ahlele umbhalo esikhatsini lesinyenti ngekutimela kucinisekisa kuwenta ube ncono.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi lophumelele ngelicophelo lelisetulu anga:
coca abuye etfule temlomo esikhatsini lesinyenti ngalokuvumelanako ngalokuhlangene nangekutetsemba; khombisa kucaphela lokutfutfukako nekusebentisa lulwimi lolukhombisa luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute abone, ahumushe, abuye ahlahlele lwati ngekwetinhlobo letehlukene tetinhloso kodvwa akhombise kungabata nakahlola; sebentisa lulwimi ngalokushelelako esikhatsini lesinyenti nangendlela leveta imiva etimeni letehlukene tekuchumana.
humusha abuye ahlahlele ematheksthi esikhatsini lesinyenti ngekutetsemba uma afundza nanobe ehlwaya kodvwa akhombise kungabata lokutsite uma ahlola nanobe achaza; khombisa kuvisisa lokuhle abuye emele acinisekise imibono yakhe kahle kakhulu; fundza ngalokuvakalako akhombisa indlela lenhle leshelelako naleveta imiva; khombisa luvelo lwemibono lehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule esikhatsini lesinyenti ematheksthi ekuticambela, lanemicabango lehambelanako lehlangene nalelungile; cikelela tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha esikhatsini lesinyenti imicabango netiphakamiso ngalokunemininingwane, ngalokuchubekako, ngalokuhhungako, ngalesinye sikhatsi ngebugagu akhombisa sitayela sakhe lesitfutfukako; buyeketa abuye ahlele umbhalo esikhatsini lesinyenti ngekutimela kucinisekisa kuwenta ube ncono.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo temakhono
Imphumelelo ngelicophelo lelisetulu (Iyachubeka) esikhatsini lesinyenti; ngekulunga lokutfutfukako; bona, ahumushe abuye achaze esikhatsini lesinyenti umehluko emkhatsini wetinshokutsi letibhacile nemisebenti yemagama kanye netakhiwo temagama; bona, achaze abuye asebentise esikhatsini lesinyenti takhi letehlukene temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwamalanga onkhe, nagalesinye sikhatsi kuveta sitayela lesitsite kodvwa abe enta emaphutsa; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngelicophelo lelisetulu.
Tinchazelo temakhono visisa abuye asebentise esikhatsini lesinyenti takhi netimiso telulwimi ngekulunga lokutfutfukako; bona esikhatsini lesinyenti, ahumushe abuye achaze umehluko lobhacile wetinshokutsi nemisebenti yemagama netakhiwo tawo; bona, achaze, ahlole abuye asebentise esikhatsini lesinyenti tinhlobo letchlukene tetakhi temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwamalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite sekubhala kodvwa ngalesinye sikhatsi ente empahutsa; khombisa kusebentisa lokuhle kakhulu kweluhlelo nesilulumagama ngelicophelo lelisetulu.
Tinchazelo temakhono visisa abuye asebentise esikhatsini lesinyenti takhi netimiso telulwimi ngalokulungile; bona esikhatsini lesinyenti, ahumushe abuye achaze umehluko lobhacile wetinshokutsi nemisebenti yemagama netakhiwo tawo; bona, achaze, ahlole abuye asebentise tinhlobo letehlukene tetakhi temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwamalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite sekubhala kodvwa ngalesinye sikhatsi ente empahutsa langasho lutfo; khombisa kusebentisa lokuhle kakhulu kweluhlelo nesilulumagama ngelicophelo lelisetulu.
Tinchazelo temakhono
50-59% Ekugcineni kweliBanga leli-10 umfundzi Imphumelelo lophumelele ngalokwenelisako anga:
ngalokwenelisako coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako, nalehlangene ngekutetsemba lokwenelisako; khombisa kucikelela lokwenelisako nekusebentisa lulwimi loluneluvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute abone abuye ahumushe lwati ngekwetinhloso letehlukene kodvwa akhombise kungabata uma ahlahlela nanobe achaza; sebentisa lulwimi ngekushelela lokwenelisako nangendlela leveta imiva etimeni letetayelekile tekuchumana.
bona abuye ahumushe ematheksthi ngekutetsemba lokwenelisako uma afundza nanobe ehlwaya kodvwa adzinge lusito uma ahlahlela nanobe achaza; khombisa kuvisisa lokwenelisako ngalesinye sikhatsi emele abuye acinisekise imibono yakhe; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelelako naleveta imiva ngalokwenelisako; khombisa luvelo lolwenelisako lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi ngekuticambela lokwenelisako lokunemicabango lehambelanako lekuhlangene nalelungile; cikelela ngalokwenelisako tetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo letehlukene; kha ngelusito imicabango netiphakamiso takhe letinemininingwane leyenelisako nangendlela lecondze ngco kodvwa umkhicito uvame kungabi nebugagu nebufakazi besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngekutfola lusito kucinisekisa kuwenta ube ncono.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngalokwenelisako anga:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako, nalehlangene ngekutetsemba lokwenelisako; khombisa kucikelela lokwenelisako nekusebentisa lulwimi loluneluvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulike kute abone abuye ahumushe lwati ngekwetinhloso letehlukene kodvwa akhombise kungabata lokutsite uma ahlahlela nanobe hlola; sebentisa lulwimi ngekushelela lokwenelisako nangendlela leveta imiva etimeni letehlukene tekuchumana.
humusha abuye achaze ematheksithi ngekutetsemba lokwenelisako uma afundza nanobe ehlwaya kodvwa adzinge lusito uma ahlahlela nanobe ahlola; khombisa kuvisisa lokwemukelekako kantsi ngalesinye sikhatsi acinisekise abuye esekele imibono yakhe; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelelako naleveta imiva ngalokwenelisako; khombisa luvelo lolwenelisako lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksithi ngekuticambela lokwenelisako lokunemicabango lehambelanako, lehlangene nalelungile; cikelela ngalokwenelisako tetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo letehlukene; akha imicabango netiphakamiso takhe ngelusito letinemininingwane nangendlela lecondze ngco kodvwa umkhicito ngalesinye sikhatsi awubi nebugagu nebufakazi besityela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngelusito kucinisekisa kuwenta ube ncono.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi lophumelele ngalokwenelisako anga:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako, nalehlangene ngekutetsemba lokwenelisako; khombisa kucikelela lokwenelisako nekusebentisa lulwimi loluneluvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute abone abuye ahumushe lwati ngekwetinhloso letehlukene kodvwa akhombise kungabata lokutsite uma ahlahlela nanobe ahlola; sebentisa lulwimi ngekushelela lokwenelisako nangendlela leveta imiva etimeni letehlukene tekuchumana.
humusha abuye achaze ematheksthi ngekutetsemba lokwenelisako uma afundza nanobe ehlwaya kodvwa adzinge lusito uma ahlahlela nanobe ahlola; khombisa kuvisisa lokwemukelekako uma acinisekisa nanobe esekela imibono yakhe; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelelako naleveta imiva ngalokwenelisako; khombisa luvelo lolwenelisako lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi ngekuticambela lokwenelisako lokunemicabango, lehambelanako, lehlangene nalelungile ngalokwenelisako; cikelela ngalokwenelisako tetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo letehlukene; kha imibono netiphakamiso ngelusito lolusite nangalokunemininingwane nangendlela lecondze ngco akhombise bufakazi lobenelisako besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngelusito kucinisekisa kuwenta ube ncono.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo temakhono
Imphumelelo ngalokwenelisako (Iyachubeka) kodvwa kungabi ngulokulungile ngaso sonkhe sikhatsi; bona abuye ahumushe umehluko wetinshokutsi nemisebenti yemagama netakhiwo temagama ngalokwenelisako kodvwa uba nebumatima bekuchaza tinshokutsi letibhacile;
bona, abuye asebentise tinhlobo letehlukene tetakhi temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwangamalanga onkhe ngalesinye sikhatsi nekuveta sitayela sakhe kodvwa ente emaphutsa uma achaza; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokwenelisako.
Tinchazelo temakhono visisa abuye asebentise takhi netimiso telulwimi ngalokwenelisako nangalokulungile; bona abuye ahumushe umehluko wetinshokutsi nemisebenti yemagama kanye netakhiwo temagama ngekulunga lokwenelisako kodvwa atfole bumatima bekuchaza tinshokutsi letibhacile; bona abuye asebentise takhi letehlukene temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe ngalesinye sikhatsi ngekuveta sitayela sakhe kodvwa ente emphutsa uma achaza nanobe ahlola; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokwenelisako.
Tinchazelo temakhono visisa abuye asebentise takhi netimiso telulwimi ngalokwenelisako nangalokulungile; bona abuye ahumushe umehluko wetinshokutsi nemisebenti yemagama kanye netakhiwo temagama ngekulunga lokwenelisako kodvwa kulesinye sikhatsi atfole bumatima bekuchaza tinshokutsi letibhacile; bona, achaze, ahlole abuye asebentise takhi letehlukene temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe ngalesinye sikhatsi ngekuveta sitayela sakhe kodvwa ente emaphutsa lasobala; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokwenelisako.
Tinchazelo temakhono
40-49% Ekugcineni kweliBanga leli-10 umfundzi Imphumelelo lophumelele ngalokulingene anga:
ngolokulingene coca abuye etfule temlomo ngekukhutsala kodvwa imicabango ingavami kuhambelana nekuhlangana; khombisa kucikelela lokulingene nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela kute abone, abuye ahumushe ngaloulingene kodvwa atfole bumatima bekulalela ngalokujulile kute ahlahlele abuye achaze lwati; sebentisa lulwimi ngalokushelelako lokulingene etimeni letetayelekile tekuchumana kodvwa kungaveti imiva.
bona abuye ahumushe ematheksthi ngalokulingene uma afundza nanobe ehlwaya kodvwa atfole bumatima nanobe asitwa uma ahlahlela nanobe achaza lwati; khombisa kuvisisa lokulingene abuye anike imibono yakhe kulesinye sikhatsi esekele; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelela ngalokulingene nalokuveta imiva; khombisa luvelo lolulingene lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
cikelela ngalokulingene kuticambela, kuhambelana, kuhlangana nekulunga kwemicabango uma abhala nanobe etfula ematheksthi; cikelela ngalokulingene tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha imicabango netiphakamiso ngalokulingene ngalokunemininingwane nangalokucondze ngco lokuncane, abe adzinga kusitwa njalo; khombisa bufakazi lobenele besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo kuphela uma atfola lusito lolunyenti kucinisekisa kwenta ube ncono ngalokulingene.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngalokulingene anga:
coca abuye etfule temlomo ngekukhutsala kodvwa imicabango ingavami kuhambelana nekuhlangana; khombisa kucikelela lokulingene nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngekujula lokwenele kute abone abuye ahumushe kodvwa atfole bumatima bekuhlahlela nekuhlola lwati; sebentisa lulwimi ngekushelela lokulingene etimeni letetayelekile tekuchumana kodvwa kulesinye sikhatsi kungaveti imiva.
humusha ematheksthi ngalokulingene uma afundza nanobe ehlwaya kodvwa atfole bumatima nanobe anikwa lusito uma ahlahlela, ahlola nanobe achaza lwati; khombisa kuvisisa ngalokulingene abuye anike imibono yakhe ngalesinye sikhatsi ayesekele; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelela ngalokulingene nalokuveta imiva; khombisa luvelo lolungene lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
cikelela kuticambela, kuhambelana nekuhlangana kwemicabango nekulunga ngalokulingene uma abhala nanobe etfula ematheksthi; cikelela tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha imicabango netiphakamiso ngalokulingene ngalokunemininingwane nangalokucondze ngco lokuncane abe adzinga kusitwa njalo; khombisa bufakazi lobenele besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngekutfola lusito kucinisekisa kuwenta ube ncono ngalokulingene.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi lophumelele ngalokulingene anga:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako nalehlangene ngesikhatsi lesifanele; khombisa kucikelela lokulingene nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngekujula lokulingene kute abone abuye ahumushe kodvwa atfole bumatima bekuhlahlela nekuhlola lwati; sebentisa lulwimi ngekushelela lokulingene nalokuveta imiva etimeni letetayelekile tekuchumana.
humusha ematheksthi ngalokulingene uma afundza nanobe ehlwaya kodvwa atfole bumatima uma ahlahlela, ahlola nanobe achaza lwati; khombisa kuvisisa ngalokulingene abuye anike imibono yakhe abuye ayesekele; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelela ngalokulingene nalokuveta imiva; khombisa luvelo lolwenele lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
cikelela kuticambela, kuhambelana, kuhlangana kwemicabango, nekulunga ngalokulingene uma abhala nanobe etfula ematheksthi; cikelela tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha imicabango netiphakamiso ngalokulingene ngalokunemininingwane letsite nangalokucondze ngco kodvwa adzinge lusito; khombisa bufakazi lobenele besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngekutfola lusito kucinisekisa kuwenta ube ncono ngalokulingene.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo temakhono
Imphumelelo ngalokunelisako (Iyachubeka) netimiso telulwimi kodvwa ente emaphutsa lamanyenti ebudlabha; bona abuye ahumushe umehluko wetinshokutsi netakhiwo temagama kodvwa atfole bumatima lobukhulu uma achaza imisebenti yemagama latsetfwe kuletinye titfo tenkhulumo; bona, achaza, abuye asebentise takhi temisho ngalokulingene ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwamalanga onkhe kodvwa ente emaphutsa lamakhulu njalo;
khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokulingene.
Tinchazelo temakhono Tinchazelo temakhono visisa ngalokulingene abuye asebentise takhi netimiso telulwimi kodvwa ente emaphutsa ebudlabha; bona ngalokulingene abuye ahumushe umehluko wetinshokutsi temagama kanye netakhiwo temagama kodvwa atfole bumatima lobukhulu uma achaza imisebenti yemagama latsetfwe kuletinye titfo tenkhulumo; bona, ahlole, achaze abuye asebentise takhi temisho ngalokulingene ngetinhloso tekusebentisa lulwimi lwamalanga onkhe kodvwa ente emaphutsa lamabi njalo; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokulingene. 
 vivisa ngalokulingene abuye asebentise takhi netimiso telulwimi, kodvwa angatisebentisi ngalokulungile ngaso sonkhe sikhatsi; bona abuye ahumushe umehluko wetinshokutsi temagama kanye netakhiwo temagama ngalokulingene kodvwa atfole bumatima uma achaza imisebenti yemagama latsetfwe kuletinye titfo tenkhulumo; bona, ahlole, achaze abuye asebentise takhi temisho ngalokulingene ngetinhloso tekusebentisa lulwimi lwamalanga onkhe kodvwa ente emaphutsa lasobala; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokulingene.
Tinchazelo temakhono
30-39% Ekugcineni kweliBanga leli-10 umfundzi Imphumelelo leyincenye lophumelele ngencenye anga:
coca abuye etfule temlomo ngekungabata lokukhulu kantsi akukavami kutsi imicabango ihambelane ibuye ihlangane; cikelela abuye asebentise lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho ngalokungakavami; hle angalaleli ngalokujulile kute abone, ahumushe, ahlahlele abuye achaze lwati; hle angasebentisi lulwimi ngalokushelelako nangalokuveta imiva etimeni letetayelekile tekuchumana.
bona abuye ahumushe ematheksthi ngalokungakavami nobe atfola lusito uma afundza nobe ehlwaya abuye atfole bumatima lobukhulu uma ahlahlela nanobe achaza lwati; khombisa kuwuvisisa ngalokungakavami nobe kunika imibono yakhe lengahle ingesekelwa; fundza ngalokuvakalako ngekungingita, ngekuveta imiva nekushelela lokuncane; khombisa ngalokungakavami luvelo lwemibono lehlukene netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi kodvwa angavami kubonisa kuticambela, kuhambelana nekuhlangana kwemicabango nobe kulunga; hle angacikeleli tinhlobo letehlukene tetetsamililwati, tinhloso, timoncondvo netakhiwo; kha imicabango netiphakamiso ngalokungakavami nobe atfola lusito njalo; hle angakhombisi bufakazi besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo kodvwa akavami kubona emaphutsa abuye adzinge lusito njalo.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngencenye anga:
coca abuye etfule temlomo ngekungabata kantsi imicabango ayikavami kuhambelana nekuhlangana; khombisa kucikelela lokuncane nekusebentisa lulwimi lolukhombisa luvelo nenhlonipho; hle angalaleli ngalokujulile kute abone, ahumushe, ahlahlele nobe ahlole lwati; sebentisa lulwimi ngalokushelelako lokungakavami etimeni letetayelekile tekuchumana nekuveta imiva lokungahle kungabi khona nakancane.
humusha ematheksthi ngalokungakavami nobe atfola lusito uma afundza nanobe ehlwaya abuye atfole bumatima lobukhulu uma ahlahlela, ahlola nanobe achaza lwati; khombisa kuvisisa lokuncane abuye anganiki tiphakamiso letesekelwe; fundza ngalokuvakalako ngekungingita nekushelela lokuncane lokuveta imiva; khombisa ngalokungakavami luvelo loluncane lwemibono lehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi kodvwa angavami kubonisa kuticambela, kuhambelana, kuhlangana nobe kulunga kwemicabango; hle angacikeleli tinhlobo letehlukene tetetsametilwati, tinhloso, timogcondvo netakhiwo; kha imibono netiphakamiso kuphela ngalobukhulu bumatima kodvwa abe adzinga kusitwa njalo; hle angakhombisi bufakazi besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo kuphela ngekusitwa njalo.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi lophumelele ngecenye anga:
coca abuye etfule temlomo ngekungabata kantsi imicabango ayikavami kuhambelana nekuhlangana; khombisa kucikelela lokuncane nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; hle angavami kulalela ngalokujulile kute abone, ahumushe ahlahlele, abuye ahlole lwati; sebentisa lulwimi ngalokushelelako lokungakavami etimeni letetayelekile tekuchumana abuye akhombise kuveta imiva lokuncane.
humusha ematheksthi ngalokungakavami nobe atfola lusito uma afundza nanobe ehlwaya abuye atfole bumatima uma ahlahlela, ahlola nanobe achaza lwati; khombisa kuvisisa lokuncane abuye angavami kunika netiphakamiso letesekelwe; fundza ngalokuvakalako ngekungingita nekushelela lokuncane lokuveta imiva; khombisa ngalokungakavami luvelo loluncane lwemibono lehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi kodvwa angavami kubonisa kuticambela, kuhambelana, kuhlangana nobe kulunga kwemicabango; cikelela ngalokungakavami, tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso timongcondvo netakhiwo; kha imibono netiphakamiso kuphela ngalobukhulu bumatima kodvwa abe adzinga lusito, hle angakhombisi bufakazi besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo; kuphela uma asitwa.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo temakhono
Imphumelelo ngencenye (Iyachubeka) nekutisebentisa ngalokulungile; bona abuye ahumushe ngalokungakavami umehluko wetinshokutsi temagama kanye netakhiwo temagama abuye atfole bumatima lobukhulu bekuchaza imisebenti yemagama latsetfwe kuletinye titfo tenkhulumo; hle angaboni, angachazi abuye angasebentisi nobe ngutiphi takhi temisho ngalokulungile ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe, abuye ente emaphutsa lamanyenti lamabi njalo;
khombisa likhono lelincane lekusebentisa luhlelo neslilulumagama ngemphumelelo leyincenye.
Tinchazelo temakhono Tinchazelo temakhono hle angavisisi takhi netimiso telulwimi kantsi esikhatsini lesinyenti utisebentisa ngalokungakalungi; bona abuye ahumushe ngalokungakavami umehluko wetinshokutsi temagama netakhiwo temagama abuye atfole bumatima njalo bekuchaza imisebenti yemagama latsetfwe kuletinye titfo tenkhulumo; hle angaboni, angahloli angachazi abuye angasebentisi takhi temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe abuye ente emaphutsa lamabi njalo; khombisa likhono lelincane lekusebentisa luhlelo nesilulumagama ngemphumelelo leyincenye. 
 hle angavisisi takhi netimiso telulwimi kantsi utfola bumatima bekutisebentisa ngalokulungile; bona abuye ahumushe ngalokungakavami umehluko wetinshokutsi temagama netakhiwo temagama abuye atfole bumatima bekuhlahlela nekuchaza imisebenti yemagama latsetfwe kuletinye titfo tenkhulumo; bona, ahlole achaze abuye asebentise, ngalokungakavami takhi temisho ngetinhloso tekusebntisa lulwimi lwemalanga onkhe abuye ente emaphutsa lamabi njalo; khombisa likhono lelincane leku sebentisa luhlelo nesilulumagama ngemphumelelo leyincenye.
Tinchazelo temakhono
0-29% Ekugcineni kweliBanga leli-10 umfundzi Imphumelelo lophumelele ngalokungenelisi anga:
ngalokungenelisi coca abuye etfule temlomo ngekutigedla nangekungingita lokukhulu nangaphandle kwekuhambelana nekuhlangana kwemicabango; hle angakhombisi nakancane kucikelela nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nobe inhlonipho; hle angalaleli nakancane ngalokujulile kute abone, ahumshe ahlahlele nome achaze lwati nanobe anikwa lusito; hle angasebentisi nakancane lulwimi ngalokushelelako nangendlela leveta imiva etimeni letetayelekile tekuchumana.
hle angaboni; angahumushi, angahlahleli nobe angachazi ematheksthi uma afundza nanobe ehlwaya; hle angakhombisi nakancane kuvisisa, kunika imibono yakhe nobe kuyesekela; fundza ngalokuvakalako kodvwa ngalokungenelisi lokungahle kungasheleli nakancane nobe kungaveti imiva; khombisa luvelo loluncane kakhulu lwemibono lehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi langakhombisi kuticambela, kuhambelana, kuhlangana nobe kulunga kwemicabango; khombisa kungacikeleli tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo, netakhiwo; khicita ematheksthi lagcwele emaphutsa lamabi abuye agafundzeki ngenca yekungavisisi nekusebentisa kabi lulwimi; hle angakhi nakancane imicabango netiphakamiso kumbe angakhombisi nakancane sitayela sakhe; khombisa kungabi nebufakazi nabuncane bekuhlela nobe kubuyeketa nanobe angasitwa kanganani.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngalokungenelisi anga:
coca abuye etfule temlomo ngekutigedla nangekungingita lokukhulu nangaphandle kwekuhambelana nekuhlangana kwemicabango; hle angakhombisi nakancane kucikelela nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nobe inhlonipho; hle angalaleli ngalokujulile kute abone, ahumushe, ahlahlele abuye ahlole lwati; hle angasebentisi nakancane lulwimi ngalokushelelako nangendlela leveta imiva etimeni letetayelekile tekuchumana.
hle angahumushi ematheksthi uma afundza nanobe ehlwaya abuye tfole bumatima lobukhulu uma ahlahlela, ahlola nanobe achaza; hle angakhombisi nakancane kuvisisa, kunika imibono yakhe nobe kuyesekela; fundza ngalokuvakalako kodvwa ngalokungenelisi lokungahle kungaveti nakancane kushelela nobe imiva; khombisa luvelo luluncane kakhulu lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi kodvwa angakhombisi nakancane kuticambela, kuhambelana, kuhlangana nobe kulunga kwemicabango; khombisa kungacikeleli tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo, netakhiwo; khicita ematheksthi lagcwele emaphutsa lamabi kantsi futsi langanangcondvo ngenca yekungavisisi nekusebentisa kabi lulwimi; hle angakhi nakancane imicabango netiphakamiso kumbe angakhombisi sitayela sakhe; khombisa kungabi bufakazi bekuhlela nobe kubuyeketa nanobe angasitwa kanganani.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi lophumelele ngalokungenelisi anga:
coca abuye etfule temlomo ngekutigedla lokukhulu nangaphandle kwekuhambelana nekuhlangana kwemicabango; hle angakhombisi nakancane kucikelela nobe kusebentisa lulwimi loluveta luvelo nobe inhlonipho; hle angalaleli ngalokujulile kute abone, ahumushe, ahlahlele abuye ahlole lwati; hle angasebentisi nakancane lulwimi ngalokushelelako nangendlela leveta imiva etimeni letetayelekile tekuchumana.
hle angahumushi ematheksthi uma afundza nobe ehlwaya abuye atfole bumatima lobukhulu uma ahlahlela, ahlola nanobe achaza; hle angakhombisi nakancane kuvisisa, kunika imibono yakhe nobe kuyesekela; fundza ngalokuvakalako kodvwa ngalokungenelisi lokungahle kungaveti nakancane kushelela nobe imiva; khombisa luvelo loluncane kakhulu lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi kodvwa angakhombisi nakancane kuticambela, kuhambelana nekuhlangana, nobe kulunga kwemicabango; khombisa kungacikeleli tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo, netakhiwo; khicita ematheksthi lagcwele emaphutsa lamabi kantsi futsi langanangcondvo ngenca yekungavisisi nekusetjentiswa kabi lulwimi; hle angakhi nakancane imicabango netiphakamiso kumbe angakhombisi sitayela sakhe; khombisa kungabi nebufakazi bekuhlela nobe kubuyeketa nanobe angasitwa kanganani.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo temakhono
Imphumelelo ngalokungenelisi (Iyachubeka) telulwimi; hle angaboni, angahumushi, angachazi, nakancane umehluko wetinshokutsi temagama netakhiwo temagama; hle angakhombisi nakancane kuvisisa umsebenti wemagama latsetfwe kuletinye titfo tenkhulumo;
hluleka kwakha nobe kusebentisa imisho ngalokulungile ngetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe, nobe angakhombisi kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokwenelisako.
Tinchazelo temakhono Tinchazelo temakhono hle angavisisi nobe asebentise takhisisekelo netimiso telulwimi; hle angaboni, angahumushi angahlahleli abuye angachazi nakancane umehluko wetinshokutsi temagama netakhiwo temagama; khombisa kuvisisa lokuncane kakhulu kwemagama latsetfwe kuletinye titfo tenkhulumo; hluleka kwakha nobe kusebentisa imisho ngalokulungile ngetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe, abuye angakhombisi kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokwenelisako. 
 hle angavisisi nobe asebentise takhisisekelo netimiso telulwimi; hle angaboni, angahumushi, angahlahleli abuye angachazi nakancane umehluko wetinshokutsi temagama netakhiwo temagama; khombisa kuvisisa lokusezingeni leliphansi kakhulu lwemisebenti yemagama latsetfwe kuletinye titfo tenkhulumo; hluleka kwakha nobe kusebentisa imisho ngalokulungile ngetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe, abuye angakhombisi kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokwenelisako.
LUHLU LWEMAGAMA LACHAZWAKO
bafundzi labanetihibe tekufundza - bafundzi labanetihibe ekufundzeni ngenca yemvelo yabo bulwimilwimi - likhono lekwati, kukhuluma nekufundza tilwimi letinyenti bomabekwembili - ngemagama lakhomba lapho lokutsite kuhleli khona bomabitomfutiselo - emabito lanemicondvo lehambelanako sib. emafutsa i-oyili, - ekugcobisa, - ekupheka, -
Emacophelo Ekuhlola - lujulolwati, (lulwimi, lwati, emakhono, emagugu indlela lekutsatfwa ngayo tintfo) lokufanele kwatiwe kuwo onkhe emabanga emafloshadi - tibonwa letikhombisa umnyakato emagugu esive - loko lokungumgogodla nemihambo yesive emajagoni - emagama lasetjentiswa etimeni letitsite ngekwesimongcondvo lesitsite emakhathuni - titfombe letikhishwe emaphephabhukwini/emaphephandzabeni nasetincwadzini njengeticashunwa emaphephatatiso - emaphepha lacuketse tatiso avame kufakwa emaposini nasemakhaya. emasikonhlalo - inhlalo lelandzela emasiko hlatiya - kubukisisa nekucubungula i-enjambament - sicedzelamcondvo inhlonipho - kusebentisa ligama lelitfokotisako endzaweni yeligama lelibuhlungu imibhalo lengemaciniso - imibhalo lesetjentiswa etimphilweni tetfu, njengeticashunwa temaphephandzaba imibhalotihumusho - imibhalo lesetjentiswa emidlalweni yabomabonakudze lechaza lulwimi lolutsite imibhalo - lokubhalwe ngetinhlavu, tinombolo kumbe ngemidvwebo imfundvo yemphilo yonkhe - imfundvo letfolakala emphilweni yonkhe yemuntfu kuze kulamule kufa imifanekisosenamisi - imifanekiso lehlekisako lehlelwe ephepheni yavundliswa, ibe icoca indzaba
Tilwimi - SiSwati LuLwimi LwekuCala LwekweNgeta imitsetfo lemiselwe - indlela lelandzelwako uma kunikwa imigomo ye lulwimi kuklomelisa / emarubhriki - imiklomelo ngekubaluleka kwetincenye temsebenti imvumelwano - kuvumelana kwemisindvo yemagama emibhalweni njengasenkondlweni incwadzibufakazi - incwadzi lefakazela bunjalo bemuntfu indida - ngumusho lophikisana naloko lokusebaleni indlela lekutsatfwa ngayo tintfo - simo lekwemukelwa ngaso lokutsite ingcikitsi - umongo longumgogodla wendzaba inkhombamcondvo - umusho/ligama lelicuketse umongo wenshokutsi iphothifoliyo - ifayela lekhombisa bonkhe bufakazi bemsebenti wonkhe wemfundzi isintheksi - kuhleleka kwemagama emshweni nalokuphinyiswa ngemlomo inchubomgomo - imigomo lemiselwe indlela lekufanele kuchutjwe ngayo lokutsite inkhulumiswano - ingcoco emkhatsini webantfu lababili nobe ngetulu inkhulumo lehlelekile - inkhulumo lelungiselelwe, letfulwa ngekulandzela imigomo yekwetfulwa kwenkhulumo inkhulumo lengakahleleki - inkhulumo letfulwa nje ngaphandle kwekulungiselelwa nekulandzela imigomo yekwetfulwa kwenkhulumo irejista - kusetjentiswa kwemagama lafanele, endzwaweni lefanele ngesikhatsi lesifanele itheserasi - sigcogcamagama semagama labomcondvofana kanye nalaphikisanako kubumbana/kuhlangana - kuhlanganisa imisho nobe tindzima ngetihlanganisi, tabito, nobe imphindza kuhambelana - kuhambelana kwemibono/kutselelana emanti kuhhunga - kusebentisa lulwimi lolukwenta utsenge umcondvo wemuntfu kucatsanisa - kubeka emavi abukane kute kuvele umehluko emkhatsini wawo kugceka - kubeka emavi ngendlela legcekako ngenhloso yekulungisa lapho kungahambi kahle khona. kuhluta - kuhlahlela ngalokujulile
Tilwimi - SiSwati LuLwimi LwekuCala LwekweNgeta kuphumelela incenye yemsebenti - uma umfundzi angaphumelelanga kuyo yonkhe imiphumela yekufundza kumuntfutisa - tintfo letingasibo bantfu tinikwa timphawu tebantfu kunyanyalata - kufundza ngekukha etulu kucopha/kurekhoda - kubhala phansi yonkhe imiphumela yemfundzi yemnyaka wonkhe kuhlola ngalokuphelele - kuhlola umsebenti lotsite ngalokuphelele kuhlola ngekucaphelisisa - kuhlola ngekulandzela nekubuka konkhe lokwentiwa ngumfundzi etifundvweni takhe kuhlola ngekuhlahlela - kuhlola umsebenti ngekufuna kutsi uhlahlelwe kukhishwe tincenye tawo. kuchumana ngekuphimisa - kuchumana ngekuphimisa ngemlomo kuchumana ngekungaphimisi ngemlomo - kuchumana ngetitfo temtimba nobe ngetimphawu kuphumelela ngekubonelelwa - kwendluliselwa embili kwemfundzi longakaphumeleli ngalokufanele. kutsatsa luhlangotsi - inkhulumo levunako kwehlwaya - kutfungatsa /kufuna lwati ngekubukisisa libalavemcondvo - luhlelo lolwenteka engcondvweni libhukutinhlelomalangonkhe - libhuku lekubhalwa kulo tonkhe tehlekalo netinhlelo tamalangonkhe (idayari) likhadimbiko - likhadi lemininingwane yemphumela wemfundzi lizinga lekuhlola - licophelo lesimo selizinga lekuhlola lizingamphilo - licophelo lemphilo Luhlolo loluchubekako - luhlolo lolwentiwa njalo kubona inchubo yemfundzi etifundvweni takhe lulwimi lwasekhaya - lulwimi umntfwana lacala ngalo kukhuluma ekhaya lalumunya ebeleni lenina/lulwimi umntfwana lalushiyelwa bokhokho bakhe lulwimi lwekwengeta - lulwimi lolufundvwa ngumntfwana lube lungasilo lwasekhaya, angalufundza emmangweni nobe esikolweni luphawu - yintfo letsatsa indzawo yalenye intfo; lupholavutfondzaba; lubohlo, kwehla kwemfutfo wendzaba ludvweshu - kwehlukana kwembono, kulwa emkhatsini webalingisi luteku - indlela lokungabekwa ngayo inkhulumo kute ivete kuteketisa nobe lomunye nje umcondvo luhlakasimo - indlela lokutsite lokume ngayo luhlolosibutselo/gcogca - luhlolo lwasekupheleni kwemnyaka lolusonga konkhe lokufundvwe ngumfundzi luhlolonchanti lwebafundzi - luhlolo lolusetjentiswa ekutfoleni lwatinchanti ekucaleni kwesifundvo luhlolokucilonga - luhlolo lolusetjentiswa ekutfoleni bulukhuni bafundzi labahlangabetana nabo etifundvweni tabo luhlololuphenyo - lusetjentiswa ekutfoleni emasu ekwesekela nobe kutfola tidzingo letiphatselene nelusito ekufundziseni nobe ekulungiseni emaphutsa luhlolosibutselo - lunika sitfombe lesigcwele semsebenti nenchubo yemfundzi nganobe ngusiphi sikhatsi lesidzingeka ngaso luhlolosibutselo lungentiwa ekupheleni kwensebenti, sigamu semsebenti, umsebenti welithemu,wesimista nobe umnyaka luhlolotidzingo - luhlolo lolucondze incenye letsite yebutsakatsaka bemfundzi emsebentini lotsite kubona kutsi usenayo yini inkinga ngalowo msebenti.
luHlaka lweNchubomgomo yetiCu nekuHlola - umkhandlu lomiselwe kulawula imigomo yekukhishwa kweticu nekuhlola (Qualification and Assessment Policy Framework) lujulolwati - bulukhuni nobe bulula baloko lokufanele kufundvwe luvelomagama - lulwimi loluvusa imiva lwatinchanti - lwati lababanalo ngembi kwekucala sikolo lwati lwetifundziswa - lwati lolusetjentiswa bantfu labafundze kakhulu mabitwafanana - nangabe libito/ligama linetinshokutsi letehlukene kepha liphinyiswa nobe lipelwa ngalokufanako mcondvofana - ligama lelinenshokutsi lefanako nalelinye ligama makhalekhukhwini - luhlobo lwelucingo loluyiselifoni sakhiwo senkondlo - sifaka ekhatsi tinhlobo tetinkondlo, luchumano, sifanamisindvo, sicendzelelamcondvo imphindza, imphindvwa, emaphethini sakhiwana - sakhiwana lesisembhalweni leseyeme kulesikhulu njengasenovelini / emdlalweni sifanamsindvo - sifaka ekhatsi sifanangwaca nesifana hlohamisa silutfo - intfo lofuna kuyisho ngendlela lesikako nobe lehlabako sendlalelolwati - lwati lolusisekelo sicashunwa - sicephu sembhalo lesikhokhwe encwadzini nobe ephephandzabeni nobe enkhulumeni sicastsanisitimo - ikheystadi - lapho kucwaningwa ngekucatsanisa timo sicatsaniso - emagama lacophisanako, agcizelele sisindvo salawo magama lacophisanako, sib. batsi bamadlabha babe badvumisa bunono sicedzelelamcondvo (i-enjambenti) - umcondvo wemugca losenkondlweni lophelela emgceni lolandzelako sifaniso - lapha kufaniswa tintfo letimbili nome letingetulu letehlukene kute kutfolakale kufana emkhatsini wato sifananamsindvo - kufanana kwemisindvo egameni/emshweni sifananankhamisa - kufanana kwabonkhamisa egameni /emshweni sifananangwaca - kufanana kwabongwaca egameni/emshweni sifutamsindvo - umsindvo lofute umsindvo lowentiwa ngulenye intfo siga senkhulumo - yinkhulumo lenongiwe, lesasisho sigcogcamagama - incwadzi legcogcele ndzawonye emagama lahambelanako kanye netinchazelo tawo sihabiso - kuchaza intfo ngendlela leyandzisako sihlanganiso - ligama lelihlanganisa imisho ibe ngumusho munye. sikhangisi - tekuchumana letisebentisa lulwimi lwekuhhunga tetsamelilwati sikhanyisamcondvo - lokuveta simo lesingembikwesigameko lesitsite
Tilwimi - SiSwati LuLwimi LwekuCala LwekweNgeta umphumelamcoka - umphumela lobalulekile lekufanele wonkhe ufundzi awuzuze umphumela lotfutfukisako - umphumela losita bafundzi ekutitfutfukiseni umsebentisabelo - umsebenti lowabelwe umfundzi kutsi awente ngesikhatsi sakhe nangesivinini sakhe kodvwa abe ancunyelwe sikhatsi sekuwucedza (i-asayinimenti)
umTsetfo nemaCophelo aboThishela - umtsetfo lowengamele kutiphatsa kwabo bonkhe bothishela bato tonkhe tikhungo temfundvo umtsetfo wekukhetsa tifundvo - umgomo lolandzelwako uma kukhetfwa tifundvo letihambelanako emaBangeni 10 - 12
